rosiye bilen NATO nime uchun alaqini eslige kelturdi?

روسىيە بىلەن ناتو نىمە ئۈچۈن ئالاقىنى ئەسلىگە كەلتۈردى؟

روسىيە بىلەن ناتو نىمە ئۈچۈن ئالاقىنى ئەسلىگە كەلتۈردى؟


ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى -
«شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى» ــ
«North Atlantic Treaty Organization»
دەپ ئاتىلىدۇ NATO خەلقئارادا قىسقارتىلىپ ئىنگىلىزچە







«NATO» ___
شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ باش كاتىپى شاخۇياب مۇشۇ ئاينىڭ 19– كۈنى روسىيىنىڭ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىدا تۇرۇشلۇق ۋەكىلى روگوزىن بىلەن بېريۇسسېلدا رەسمىي كۆرۈشتى. بۇ 4 ئاي ئۈزۈلۈپ قالغان شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى بىلەن روسىيە يۇقىرى قاتلام سىياسىي ئالاقىسىنىڭ ئەسلىگە كەلگەنلىكىدىن دېرەك بېرىدۇ.
روگوزىن كۆرۈشۈشتىن كېيىن، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى بىلەن روسىيە مۇناسىۋىتىنىڭ نورماللىشىشىنىڭ مۈشكۈل مۇساپە ئىكەنلىكى ، ئۇنىڭ شاخۇياب بىلەن كۆرۈشىشىنىڭ ئىككى تەرەپ ئىشەنچىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن باسقان تۇنجى قەدەم ئىكەنلىكىنى ئېيتتى. ئۇ يەنە، روسىيىنىڭ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى بىلەن روسىيە–گرۇزىيە توقۇنۇشىدىن ئىبارەت كونا ھېسابنى ھېسابلىشىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى. روسىيىنىڭ دىپلوماتىيە مىنىستىرى راۋروف مۇشۇ ئاينىڭ 19– كۈنى، روسىيە تەرەپنىڭ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى بىلەن باراۋەرلىك ئاساسىدا نورمال مۇناسىۋەتنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنى خالايدىغانلىقىنى، ئەمما بىرىنچى قەدەمنىڭ روسىيە–گرۇزىيە توقۇنۇشىنىڭ چوڭقۇر قاتلاملىق سەۋەبى ئۈستىدە مۇلاھىزە ئېلىپ بېرىش ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.
بۇ يىل 8–ئايدا گرۇزىيە بىلەن روسىيە ئوتتۇرىسىدا ھەربىي توقۇنۇش يۈز بەرگەندىن كېيىن، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى، روسىيە قوشنا دۆلەتكە ھەربىي كۈچ ئىشلىتىپ چەكتىن ئاشۇرۋەتتى، دەپ ئەيىپلەپ، شىمالىي ئاتلانتىك تەشكىلاتى–روسىيە مۇدىرىيىتى ھەر قايسى دەرىجىلىكلەرنىڭ ھەرىكىتىنى توڭلاتقانلىقىنى ئېلان قىلدى . بۇنىڭغا جاۋابەن روسىيە شىمالىي ئاتلانتىك تەشكىلاتى بىلەن بولغان كۆپ تۈرلۈك ھەمكارلىق پىلانىنى توختاتتى. ئىككى تەرەپ مۇناسىۋىتى بۇنىڭ بىلەن يامانلاشتى.
ھالبۇكى ئۇزاق ئۆتمەيلا، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ مەيدانىدا ئۆزگۈرۈش بولۇشقا باشلىدى. 11–ئايدا، ئىسپانىيىدە ئۆتكۈزۈلگەن شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى يىغىنىدا روسىيە بىلەن بولغان كەڭ دائىرلىك ھەمكارلىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈىدىغانلىقىنى رەسمىي ئېلان قىلدى؛ مۇشۇ ئاينىڭ بېشىدا، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىغا ئەزا دۆلەتلەرنىڭ دىپلوماتىيە مىنىستىرلىرى شاخۇيابقا روسىيە يۇقىرى قاتلىمى بىلەن بولغان سىياسىي سۆزلىشىشنى تەدرىجىي ئەسلىگە كەلتۈرۈش يولى ئۈستىدە مۇھاكىمە ئېلىپ بېرىش ھوقۇقىنى بېرىپ، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى–روسىيە مۇدىرىتىيىنىڭ بىرەسمىي يىغىنىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە قوشۇلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
ئۇنداقتا، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى نىمە ئۈچۈن بۇنچىلىك قىسقا ۋاقىت ئىچىدە روسىيە بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنى تەشەببۇسكارلىق بىلەن تەلەپ قىلىدۇ، روسىيە تەرەپمۇ بۇنىڭغا ئاكتىپ ئىنكاس قايتۇرىدۇ؟ جامائەت پىكرىنىڭ ئومۇميۈزلۈك قارىشىچە، بۇ ئىككىلا تەرەپنىڭ ئېھتىياجى ئىكەن.
شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى ئافغانىستان مەسىلىسىدە روسىيىنىڭ ياردىمىگە جىددىي ئېھتىياجلىق. ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى ئافغانىستاندا « تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش ئۇرۇشى» ئېلىپ بېرىۋاتقىنىغا 7 يىل بولدى، ئەمما«بازا»تەشكىلاتى بىلەن تالىبان قوراللىق كۈچلىرى يوقىلىش ئۇياقتا تۇرسۇن بارغانسېرى ئەۋج ئېلىپ، ئافغانىستاننىڭ بىخەتەرلىك ۋەزىيىتى بارغانسېرى يامانلاشتى، بولۇپمۇ ئافغانىستان ھۆكۈمەت ئارمىيىسى بىلەن شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ ئافغانىستاندا تۇرۇشلۇق قوشۇنى ئارقا- ئارقىدىن ھوجۇمغا ئۇچىرىدى. بۇ خىل ۋەزىيەتكە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى ئافغانىستانغا زور كۆلەمدە ئەسكەر كۆپەيتىپ ئېۋەتىشنى ئويلىشىۋاتىدۇ.
شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى ئافغانىستانغا ئەسكەر ۋە تەمىنات توشۇش جەريانىدا روسىيىنىڭ قولايلىق يارىتىپ بېرىشىگە مۇھتاج . چۈنكى پاكىستان شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ ئاساسلىق ترانسپورت يولى بولۇپ ، بۇ يولدىن تەمىناتنى ئاساسلىق تىك ئۇچار ئارقىلىق توشۇيدۇ، ئەمما ترانسپورت تەننەرخى يۇقىرى ھەمدە پاكىستاننىڭ تېررۇرلۇققا قارشى تۇرۇش ۋەزىيىتىمۇ ياخشى بولمىغانلىقتىن بۇ يول بارغانسېرى خەتەرلىك بولۇپ قالدى . ھالبۇكى رۇسىيىنى كېسىپ ئۆتۈپ ئافغانىستانغا بېرىش ئەڭ بىخەتەر، قولاي، پۇل تېجىگىلى بولىدىغان يول ھېسابلىنىدۇ. ئەگەر روسىيە شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنى مۇشۇ قولايلىق بىلەن تەمىنلىسە، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ ترانسپورت بېسىمى زور دەرىجىدە يېنىكلەيدۇ. پۇل مۇئامىلە كرزىسى ۋەزىيىتىدە، بۇ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىغا تېخىمۇ پايدىلىق.
بۇنىڭدىن سىرت، ھەربىي كونتروللۇق ۋە يادرو ئېنېرگىيىسىنىڭ كېڭىيىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قاتارلىق ساھەلەردىمۇ، شىمالىي ئاتلانتىك تەشكىلاتى روسىيىنىڭ ھەمكارلىقىغا مۇھتاج بولۇپ، روسىيە ھەمكارلاشمىسا شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى بۇ مەسىلىلەرنى ھەرگىز ھەل قىلالمايدۇ. روسىيە ئانالىزچىلىرى، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى، روسىيە شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىغا ئېھتىياجلىق بولغاندىنمۇ بەكرەك روسىيىگە ئېھتىياجىلىق، دەپ كېسىپ ئېيتتى.
ئەلۋەتتە، روسىيە ئەتىراپىدىكى مۇھىتىنىڭ بىخەتەرلىكىنى ساقلاش ئۈچۈن، بەلكىم شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى بىلەن ھەمكارلىشىشى مۈمكىن. شۇڭا، روسىيە ئىزچىل شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى تەشەببۇس قىلىدۇ. شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى روسىيە بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى توڭلىتىشنى قارار قىلغاندىمۇ، روسىيە يەنىلا شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى بىلەن سىياسىي سۆزلىشىشنى قانات يايدۇرۇشنى رەت قىلمايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
روسىيە ئامېرىكا بىلەن رايون سىياسىتى تالاش– تارتىشى قىلغاندىمۇ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ ياردىمىگە مۇھتاج بولىدۇ. روسىيە شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىغا ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ئامېرىكىنىڭ شەرقىي ياۋروپاغا باشقۇرۇلىدىغان بومبىغا قارىشى تۇرۇش سىستېمىسى ئورنىتىش پىلانىغا بولغان گۇمانىنى ئوتتۇرا قويۇشىغا ئېھتىياجلىق، چۈنكى روسىيە تەرەپ بۇ پىلان يىراقنى كۆزلىگەندە روسىيىنىڭ بىخەتەرلىكىگە تەھدىت ئېلىپ كېلىدۇ، دەپ قارايدۇ.
بۇنىڭدى سىرت، شىمالىي ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ شەرىققە كېڭىيىشى —روسىيە بىلەن غەرب ئەللىرى ئوتتۇرىسىدا ئېغىر ئىختىلاپ پەيدا قىلغان مەسىلە ھېسابلىنىدۇ. مۇشۇ ئاينىڭ بېشىدا، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىغا ئەزا دۆلەتلەرنىڭ دىپلوماتىيە مىنىستىرلىرى يىغىنىدا ئوكرائىيە بىلەن گرۇزىيىنىڭ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىغا ئەزا دۆلەتلەرنىڭ «ھەرىكەت پىلانى»غا كىرىش مەسىلىسىدە پىكىر بىرلىكى ھاسىل قىلىنماي، ئىككى دۆلەتنىڭ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىغا كىرىش مۇساپىسى يەنە بىر قېتىم توسقۇنلۇققا ئۇچىرىدى. بۇ شۈبھىسىزكى روسىيە بىلەن شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ ھەمكارلىقىغا ياخشى ئاساس سالىدۇ.
روسىيە بىلەن شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ مۇناسىۋەتنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشىنىڭ ئۆز ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئىكەنلىكى، ھەر ئىككى تەرەپنىڭ يىراق كەلگۈسى مەنپەئەتىگە مۇۋاپىق كېلىدىغانلىقىنى كۆرۈۋېلىش تەس ئەمەس. ئەمما خەلقئارا كۈزەتچىلىرىنىڭ كۆرسىتىشىچە، روسىيە شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنى ئاسانلىقچە كۆپ تەرەپلىك ياردەم بىلەن تەمىنلىمەيدىكەن، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىمۇ شەرىققە كېڭىيىش پىلانىدىن ۋاز كەچمەيدىكەن. روسىيە–گرۇزىيە توقۇنۇشى مەسىلىسىدە، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ مەيدانى ئۆزگەرمىگەن بولۇپ، كۆپ سانلىق ئەزا دۆلەتلەرمۇ ياۋروپاغا باشقۇرىلىدىغان بومبىغا قارشى تۇرۇش سىستېمىسى ئورنىتىش مەسىلىسىدە ئامېرىكا بىلەن قارشىلىشىشنى خالىمايدىكەن. ئىككى تەرەپ ئالاقىنى ئەسلىگە كەلتۈرگەن بولسىمۇ، ئەمما قانچىلىك داۋاملىشىدۇ، بۇنى يەنە كۈزىتىش كېرەككەن ...

مەنبە:
شىنجاڭ خەلق رادېئو ئىستانسىسى تورى خەۋىرى
&&&&&&&&&&&&

تولۇق ئوقۇش

ijtihadliq tohpikar alim muhemmed salih damollam

Ijtihadliq töhpikar alim muhemmed salih damollam


1991-yili 10- ay. Ereb misir jumhuriytining paytexti qahirede muhemmed eleyhissalamning mewludini xatirlesh munasiwiti bilen xelq'araliq tentenilik yighin ötküzüldi. Ilmi muhakime xaraktérini alghan bu qétimliq yéghinda her qaysi döletlerdin tallan'ghan xelq'ara islam dini tetqiqati üchün alahide töhpe qoshqan 10 alim misir zungtungi muhemmed hüsni mubarekning qobul qilishigha ériship, hüsni mubarekning öz imzasi quyulghan tebrik shahadetnamisini öz qolidin tapshurup élip 1-derijilik ilim - pen urdini bilen mukapatlandi. Dunyadiki axbarat wastiliri bu töhpikar alimlarning ish-izlirini bes-beste xewer qilishti. Bu on alim ichidiki tolimu yiraq teklimakan baghridin kelgen, béshigha yarishimliq badam doppa, beqesem ton kiygen bir uyghur gézit-zhornal muxbirlirining ziyaret qilish obékti bolup qaldi. Islam dini tetqiqat sahesidiki semerilik netijiliri bilen öz xelqini xelq'araliq sehnilerge élip chiqqan bu kishi dinshunas, qur'anshunas, tetqiqatchi alim muhemmed salih damollam idi.

1992-yili ramizan éyi. Marakesh padishahliqining rabattiki xan ordisida ötküzülgen ramizan léksiye oqush yighini dawam qiliwatatti. Közni qamashturidighan renggareng gilemler bilen bézelgen shahliq töshek üstide marakesh padishahi hesen2 olturatti. Uning ong teripide islam döletlirining elchiliri, sol teripide marakeshning herbiy, mülki emeldarliri, aldi teripide bolsa mexsus teklip qilin'ghan chet'ellik nupuzluq dinni alimlar olturatti. Padishahning ata-bowisidin qalghan en'eniwi adet boyiche her yili ramizan éyida élip bérilidighan, islamiyet ilmi tetqiqatini asas qilghan léksiye oqush yéghinigha padishah hesen 2 shexsen özi riyasetchilik qiliwatatti. Bügünki léksiye oqush nöwiti junggudin alahide teklip qilin'ghan alim muhemmed salih damollamgha kelgenidi. Muhemmed salih damollam ornidin turup padishah aliylirigha éhtiram bildürgendin kéyin ereb tilida yézip teyyarlighan «shinjangdiki mesjidler we ularning islam dewitidiki roli» dégen témidiki ilmi maqalisini oqushqa bashlidi. Bir sa'etke yetmigen waqitta maqalining asasi iddiysini yorutup bérish asan'gha chüshmeytti. Emma muhemmed salih damollamning bundaq xelq'araliq ilmi muhakime yéghinlirigha qatnishishi tunji qétim emes idi, shundaq bolghachqa u anche qiynalmastin, maqalini könglige pükken pilan boyiche ixchamlap, chüshinishlik qilip sherhilidi. Yighindin kiyin muhemmed salih damollamni padishah hesen 2 qobul qildi. Muhemmed salih damollam junggu musulmanlirining ehwalini, islam ma'aripining tereqqiyatini we özining islam tetqiqati saheside érishken netijilirini tunushturdi we «qur'an kerim» bilen «sehihulbuxari jewherliri we qestelani sherhi»ning uyghurche nusxisini teqdim qildi. Shu pursette muhemmed salih damollam junggu-marakesh dostliqini medhiyelep ereb tilida yazghan qesidisini padishahqa sundi. Kéyin padishah aliylirining teklipi bilen bu qesidini léksiye oqush yighinining axirqi küni élip bérilghan daghdughuluq tebriklesh pa'aliytide déklamatsiye qilip oqup berdi. Teklimakan baghridin kelgen bir uyghurning öz ana tili bolmighan, yene kilip eng tes til hésablinidighan ereb tilida yazghan bu pasahetlik qesidisidin yighin qatnashchiliri islam tarixida töhpisi zor ottura asiya alimlirining tarixtiki simasini qayta körgendek boldi we uzaqqiche alqish yangratti... Qeside oqulup bolghandin kéyin padishah hesen2 bu alim bilen qol éliship körishiwitip: «qesidini nahayiti pasahetlik yézipsiz, xuddi ibni zeydun (ereblerning ataqliq kilassik sha'iri)ning shé'irini anglighandek boldum» dédi. Marakeshning diniy ishlar weziri, ataqliq alim abdulkebir elewi «padishah aliyliri sizning qesidingizni chawak chélip alqishlidi. Ilgiri birer edibning oqughan shé'irigha chawak chalghan emes dédi.

Shuningdin kiyin wezir marakeshte yilda bir qétim échilidighan ramizan éyi léksiye oqush yighinigha muhemmed salih damollamni birer qeside yézip oqup birishke teklip qilip turdi. Her yili uning yéghinda yézip oqughan qesidiliri shu yilliq léksiye toplimining aldinqi betliridin orun élip keldi.

1998-yil muhemmed salih damollam ramizan éyi léksiye sözlesh yighinigha qatnishish üchün marakeshke emdila yétip bérishigha diniy ishlar ministirliqining mes'ulliridin biri bolghan muhemmed elewi uninggha: «sizge xushxewer, yighinning yépilish murasimida pütün yighin qatnashchiliri bolghan alimlargha wakaliten padishah aliyliri huzurida xulase sözi qilishqa sizni teyinliduq. Bu chong sherep, bundin burun bu ishqa peqet ereb alimlirila teklip qilin'ghan. Gheyri ereb alimliridin tunji bolup siz teklip qilindingiz» dédi. Shuning bilen muhemmed salih damollam puxta teyyarliq qilip, bu wezipini ada qilip, alimlarning yaxshi bahasigha érishti. Padishah hesen2 muhemmed salih damollamgha tartuqlash yüzisidin, marakeshning aditi boyiche shahname kulaliq ton bilen yette qewet libas kiygüzdi.

Muhemmed salih damollam 1936-yili atushtiki fazil, tunulghan alim salih damolla hajimning a'iliside dunyagha kelgen. Salih damolla hajim eyni zamanda ereb, paris edebiyati boyiche yétilgen edib, islam dini ilmida toshqan katta ölima, meripetperwer zat idi. Penni mektepte oqup yürgen muhemmed salih dadisining tesiride kichikidinla etrapliq diniy telim élishqa bashlidi 11 yéshidila xetmidin ötüp, muretteb qari bolghandin kiyin ereb, erep, paris tillirini öginishke kirishti, kiyinki éghir japaliq künlerdiki qiyin shara'it we bésim uning ilimge bolghan ottek ishtiyaqi we büyük ghaye üchün tikiligen iradisini boysunduralmidi. Dadisi salih damolla hajim oghlining yumran qelbide uning toghra yölnish boyiche etirapliq yétilishi üchün türtkilik rol oynaydighan untulghusiz, ilhambexish izlarni qaldurghanidi.

Dadisining terbiyside islam dinining her qaysi ilim türlirige puxta asas sélip bolghan muhemmed salih damollam kéyin béyjinggha bérip, junggu islam énistitotida besh yil oqudi. Eyni chaghlarda misirdin teklip qilin'ghan behiyyuddin zeyyani, sheyix abdulletif hamid sulayman qatarliq piroféssrorlarning biwaste yétekchilikide, tepsir, hedis, fiqhi, eqide, islam pelsepisi, islam tarixi, ilmi balaghet, ilmi kalam, ereb edebiyati qatarliq penlerni séstimliq ögendi. 1960- yili küzde mektepni ela netije bilen püttürüp junggu penler akadémiysi shinjang shöbisining milletler tetqiqat ornigha orunlashti. Shuningdin kéyin u könglige pükken pilanliri boyiche pütün zéhni bilen din tetqiqat xizmitige kiriship ketti.

«qur'an kerim» dunyada nurghun tillargha terjime qilinip neshir qiliniwatqan shara'itta, uning hazirqi zaman uyghur tilidiki terjimisining yoqliqi zor bir boshluq idi. Uni terjime qilish, uyghur kitabxanlirini «qur'an kerim»ni biwaste chüshinish, din'gha étiqad qilidighan ammining étiqad jehettiki jiddi éhtiyajini qandurushta muhim ehmiyetke ige bolupla qalmay, belki ilim-pen xadimlirini qur'anni tetqiq qilish imkaniytige ige qilatti. Öz qérindashlirining bu teshnaliqini chüshen'gen muhemmed salih «qur'an kerim»ni terjime qilishni niyet qilip, xéli burundin tartip nupuzluq qur'an tefsirliri we munasiwetlik kitablarni toplashqa kirishken idi.

«qur'an kerim»ni hazirqi zaman uyghur tiligha terjime qilish murekkep bir tetqiqat jeryani boldi. Muhemmed salih damollam herbir ayetni terjime qilghanda nupuzluq tepsir kitaplirigha we kilassik erep tili bilen hazirqi zaman erep tili sélishturulghan lughet-qamuslargha muraji'et qildi. Ipadilesh jehettimu nahayiti éhtiyatchanliq bilen ish kürüp, herbir söz üstide etirapliq izdendi. «qur'an kerim»ning alahide ornini we özige xas uslubini nezerde tutup, herbir ayetning mezmunini uyghur edebiy tili boyiche eynen terjime qildi. Kitabxanlarning chüshinishige asanliq yartip bérish üchün, zörüz tépilghanda jaylargha qisturma söz we qisqiche izahlarni berdi. Bu izahlarning hemmisi dégüdek ishenchilik qur'an tepsirliridin tallap élindi.

Insaniyet tarixidiki her bir möjize, ulugh ishlar kishilerning qan-ter tökishi bilen wujudqa kélidu. Muhemmed salih damollam köp yilliq japaliq emgek qilip, nurghun tirishchanliq körsitip axir musulmanlarning dinni desturi bolghan «qur'an kerim» ni ereb tilidin uyghur tiligha telepke layiq rewishte terjime qilip chiqti. Qur'anning qisqiche tefsirini öz ichige alghan bu terjime pütüp neshir qilinish aldida, shinjang islam jem'iytining teshkillishi boyiche diyarimizda mötiwer hésablan'ghan 15 neper nopurluq alimning közdin kechürüp chiqishigha sunuldi. Ölimalar terjimini bashtin-axir mutali'e qilip chiqip, bir éghizdin maqullap, alahide tehsin oqup, teqriz yézip berdi. Bu terjime 1986-yili merkizi milletler neshiryati teripidin 200 ming parche bésip tarqitildi. Shundaqla «qur'an kerim» ning bu terjime nusxisi se'udi erebistan padishahi fehdining testiqlishi we emri bilen padishahning qur'an bésish metbeside bir qanche yüzming parche bésilip, munasiwetlik döletlerge tarqitildi. Se'udida bésilghan bu nusxa junggu islam jem'iyti arqiliq aldurulup, shinjangdimu xéli nurghun tarqitildi. Alim ishligen «qur'an kerim» uyghurche terjimisining silawiyan yéziqidiki nusxisi muskiwada nechche ming nusxa bésip tarqitilip, ottura asiyada yashawatqan uyghurlarning birdek alqishigha érishti.
Muhemmed salih yene hedis ilmidiki alte ishenchilik, nopuzluq kitablarning birinchisi bolghan «sehihulbuxari»ni we «muhemmed eleyhissalamning terjimhali» qatarliq kitablarnimu erebchidin uyghurchigha terjime qilip neshir qildurdi.

Meyli qur'an yaki hedis bolsun, alahide ijtima'iy muhitta we tarixi arqa körünüshke ige, tili buningdin ming nechche yüz yil ilgiriki ereb bedi'iy tilini asas qilghan, pasahet-balaghiti we bedi'iyliki yuqri bolghan, uni chüshinish, eslige sadiq bolghan halda terjime qilish asan emes idi. .Istédatliq dini alim muhemmed salih uzun yil kitablar déngizida üzüsh, nurghün zéhni quwwitini serp qilish bedilige axir bu ishni wujudqa chiqardi.

Ulardin bashqa, u yazghan
«‹qur'an kerim›ning 29-we 30-parilirining tepsiri».
Islam étikisigha a'it 30 nechche témini öz ichige alghan «‹qur'an kerim› we hedislerdin tallanma» namliq kitab we ottura hejimlik «erebche-uyghurche lughet» neshirdin chiqip keng xelq ammisining yuqiri bahasigha érishti.
Bolupmu bu istédatliq alimning 20 yilliq japaliq ejri we yürek qénining méwisi bolghan chong hejimdiki «erebche-uyghurche chong lughet» 2002-yili shinjang xelq neshriyati teripidin neshirdin chiqip, bu sahediki zor boshluqni toldurdi. Yene «du'aning ehmiyti we xasiyetlik du'alar» namliq kitabimu neshridin chiqip tarqitildi.

Muhemmed salih damollamning tetqiqati diniy témilar bilenla cheklinip qalmastin, yene uyghur kilassik edebiyati, tarix, til, ma'arip sahelirigimu chétilidu.

Muhemmed salih damollam 1961-yildin tartip tarixshunas uyghur sayrani ependi bilen birliship «diwan lughetit türk» kitabini erebche faksimil nusxisi bilen basma nusxigha asasen hazirqi zaman uyghur tiligha terjime qilishqa kirishkenidi. 4 yil japaliq ishlesh arqiliq bu wezipini muweppiqiyetlik tamamlap neshirge sunush aldida «medeniyet inqilabi» bashlinip shu «inqilab» qalaymiqanchiliqida u terjime nusxa talan-taraj qilinip zaya bolup ketti.

Muhemmed salih damollam yene özi yalghuz we bashqilar bilen hemkarlishish asasida
«jami'uttewarix».
«tewarix xemse»,
«ghazat der mülki chin»,
«ihya ulumiddin»,
«mektubat»,
«tezkire'i ezizan»,
«sirrulmuxlis»,
«zepername»,
«tezkire'i uweysiyye»,
«tewarix jedide»,
«jehdulmuqil»,
qatarliq kitablarni terjime qilip, ilmi tetqiqat ishlirini mol matéryallar bilen temin etti.
Alim muhemmed salih damollam ijtima'iy penler akadémiyside 27 yil ishlesh jeryanida nurghun ijtima'iy, ilmi tekshürüshlerge we matréyal toplashqa qatnashti. Japaliq izdinip birinchi qol matéryallarni égellesh üchün, shinjangda uning ayighi tegmigen qedimi jaylar, yadikarliqlar, maza-mashayixlar, mesjid-medrisiler qalmidi. Eyni chaghdiki namdar ölimalar, pishqedem weqeshunaslar, yurt mötiwerlirini ziyaret qilip ilmiy söhbetlerni élip bardi.

muhemmed salih damollam yene
«türki tillar diwanining muqeddimisini uqughandin kiyin»,
«ulugh edib tejellining edebiy ijadiyetliri toghrisida»,
«ruqe'ati newa'iy heqqide»,
«appaq ghuja maziri we uning tarixi arqa körinishi toghrisida»,
«mazarpereslik we uning shinjangdiki xususiyetliri»,
«‹qutadghublik›tiki udghurmish obrazi toghrisida»,
«shinjangning diniy ma'aripi we uning tarixi ötmüshi»,
«islam dini tarixidiki xawarijlar gurohi»,
«shi'e isma'iliye mez'hipi we uning tarixi toghrisida»,
«shinjangdiki mazarlar toghrisida»,
«mexdum ezem we uning nesebnamisi»,
«islam dini we ilim pen»,
«du'aning ehmiyti we xasiyetlik du'alar»,
«allahning güzel isimliri we süpetliri»
qatarliq ilmi maqalilerni yazdi.

Bu maqalilerning beziliri xelq'araliq ilmiy muhakime yighinlirida, memliketlik yighinlarda oquldi we merkez we yerlikte chiqidighan «dunya dinliri tetqiqati», «junggu musulmanliri», «shinjang ijtima'iy penler tetqiqati», «shinjang dashö ilmiy zhornili» qatarliq zhornallarda élan qilindi.
Muhemmed salih damollam yene waqit ajritip uyghur kilassik edebiyati tetqiqati bilenmu shughullandi. «tejdid» namliq ghezeller diwanini, «tutiname»ni, chong hejimlik dastan «muhebbetname», hüseyinxan tejellining we dadisi salih damolla hajimning bir qisim shé'irlirini neshrge teyyarlidi we «bulaq» zhornilining bezi sanlirida élan qildi.

Muhemmed salih damollam bir tereptin japaliq ilmiy tetqiqat xizmiti bilen shughullansa, yene bir tereptin 1987-yilidin bashlap shinjang islam inistitotining mudirliq wezipisini üstige aldi. Yaramliq diniy izbasarlarni yétishtürüsh üchün hardim-taldim démey ter tökti. Inistutning her qaysi tereptiki xizmetlirini ching tutush bilen birge oqu-oqutush türige alahide étibar bilen qarap, nazaretchilik qilishla emes, belki özi biwaste qol tiqip ishlidi, derisliklerni tüzdi, derisxanigha kitip biwaste deris ötti.

menbe: «junggu musulmanliri» zhornili 2003- yilliq 3-san
************************************************


Munasiwetlik resimler

&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

تولۇق ئوقۇش

esed sulayman: «ozluk we kimlik»

Uyghur doktur esed sulayman girmaniye parlaménit binasi aldida

Esed sulayman 1969-yili qumulda tughulghan. 1986-yili qumul sheherlik rahetbagh ottura mektepni püttürüp, shinjang uniwérsitétining edebiyat fakultétigha qobul qilin'ghan. 1991-yili oqush püttürgendin kéyin, yene shu fakultétning magistér aspirantliqigha qobul qilin'ghan. 1994-yili folklor we xelq éghiz edebiyati kespi boyiche magistérliq ilmiy unwanigha érishken. Shuningdin bashlap shinjang uniwérsitétida oqutquchiliq we tetqiqat ishliri bilen shughullan''ghan. 1995-yili 10-aydin 1996-yili 5-ayghiche junggo ijtima'iy penler akadémiyisi aspirantoriyisining az sanliq milletler edebiyati institutida hemkarlashma tetqiqat témisini ishligen. 1996-yili 9-ayda junggo ijtima'iy penler akadémiyisi aspirantoriyisining doktorluq aspirantliqigha qobul qilin'ghan. Üch yilliq japaliq izdinish netijiside 1999-yili 7-ayda ela netije bilen oqush tamamlap, edebiyat penliri boyiche doktorluq unwanigha érishken.
Shuningdin bashlap shinjang uniwérsitétida oqutush, ilmiy tetqiqat ishliri bilen shughullinip kelmekte. Bu jeryanda flologiye institutining magistér we doktor aspirantlirigha «époslar tetqiqati», «milliy edebiyat üstide sélishturma tetqiqat», «dinshunasliq», «sélishturma edebiyat», «medeniyet insanshunasliqi», «epsanishunasliq», «20-esir uyghur edebiyati» qatarliq derslerni ötüshni öz üstige élip keldi. Yene bir tereptin edebiyat kespidiki toluq kurs oqughuchilirigha «epsanishunasliq», «éposshunasliq» qatarliq derslerni ötüp keldi.
Oqutush ishliridin sirt, u pütün zéhnini ilmiy tetqiqat ishlirigha qaratti hemde bu jehette körünerlik netijilerni qolgha keltürdi. Hazirghiche uning «teklimakan'gha dümlen'gen roh» (2000-yili shinjang xelq neshriyati»), «xemsichilik we uyghur edebiyati» (xenzuche, shinjang uniwérsitéti neshriyati 2002-yili), «tarim qowuqi chékilgende» --- eset sulayman eserliri (1) (shinjang xelq neshriyati 2002-yili), «özlük we kimlik» (2006-yili, shinjang uniwérsitéti neshriyati neshri) «elishir nawa'iy», «uyghur totém medeniyiti» qatarliq kitabliri neshr qilindi hemde ilmiy sahediki oqurmenlerning yaxshi bahasigha érishti. Memliket ichidiki nuqtiliq zhurnallardin «milletler edebiyati», «chet el edebiyati obzori», «gherbiy shimal milletler tetqiqati» qatarliq yadroluq zhurnallarda hemde aptonom rayonimizdiki uyghurche we xenzuche zhurnallarda 50 nechche parche ilmiy maqale élan qildi. Bolupmu yéqinqi birqanche yildin buyan «shinjang medeniyiti», «miras» qatarliq zhurnallarda élan qilghan uyghur medeniyet psixikisi we bostanliq medeniyitige da'ir bir yürüsh maqaliliri xéli zor tesir qozghidi. Uning «uyghur medeniyet psixikisi üstide tetqiqat», «uyghurlarda isim-famile medeniyiti islahati» qatarliq ikki parche maqalisi yaponiyide, «altay medeniyet chembirikide yalmawuz obrazi» namliq maqalisi türkiyide hemde éposshunasliqqa da'ir bir parche maqalisi qirghizistanda élan qilindi.
Uning doktorluq dissértatsiyisi asasida yollighan «pars we türkiy tilliq xelqler edebiyatidiki xemsichilik hadisisi üstide sélishturma tetqiqat» namliq témisi 2000-yili dölet pelsepe we ijtima'iy penler tetqiqat türi süpitide testiqlandi hemde ikki yilliq izdinish netijiside ghelibilik tamamlandi. Uningdin bashqa u yene mektep derijilik tetqiqat témisidin ikkige riyasetchilik qildi we döletlik tetqiqat témiliridin birqanchige qatnashti.
Doktor esed sulayman 2002-yilidin bashlap, uyghur hazirqi we bügünki dewr edebiyati yönilishi boyiche magistér aspirantlarni yétekleshke bashlidi.
Doktor esed sulaymanning netijiliri köp qétim aptonom rayonimizdiki radi'o-téléwiziye, gézit-zhurnallarda tonushturuldi we teshwiq qilindi. Merkiziy milletler uniwérsitéti, shinjang maliye-iqtisad instituti, shinjang ma'arip instituti qatarliq aliy mekteplerde we ürümchidiki bir qisim ottura mekteplerde teklip boyiche léksiye sözlidi. U 2000-yili 12-ayda yaponiye fukuka qizlar uniwérsitéti we tokyo merkiziy uniwérsitétining teklipi boyiche yaponiyide bir ay ilmiy ziyarette boldi. Bu jeryanda u fukuka qizlar uniwérsitéti we tokyo merkiziy uniwérsitétida «zamaniwiylishish dolquni ichidiki uyghur en'eniwiy medeniyiti», «uyghur isim famile medeniyiti we nöwettiki islahati» qatarliq témilarda birqanche qétim léksiye sözlidi. Shundaqla yaponiyilik kespdashlirining yaxshi bahasigha érishti. 2003, 2004-yilliri shiwétsiyining stokholm uniwérsitétida bir yil oqutush we tetqiqat bilen shughullan'ghan. Yéqinqi yillardin buyan, yene yaponiye, shiwétsiye, en'gliye, gérmaniye, qazaqistan qatarliq döletlerde xelq''araliq ilmiy muhakime yighinlirigha qatnashqan hemde ilmiy liksiyilerde bolghan. Eset sulayman 2005-yili proféssorluq ilmiy unwanigha érishken. 2006-yili aptonom rayon boyiche «munewwer postdoktor» bolup bahalan'ghan. Hazir 2007-yili tamamlinidighan postdoktorluq tetqiqati bilen shughullanmaqta.

Uyghur doktur es'ed sulaymanning «özlük we kimlik» namliq kitabini tordashlarning oqup chéqishini tewsiye qilimen
*********************************


Biz kim?
bizning mediniyetler jiddiy rewishte yughuruluwatqan bügünki dunyadiki ornimiz we Salahiyitimiz néme?
biz bügünki yershari kentide bashqa nurghun xelqlerge oxshash özlükimizni we kimlikimizni qandaq ipade qilimiz?

___ «özlük we kimlik» namliq kitaptin élindi
*****************************************



«özlük we kimlik»ni tunushturush


Özlükning chaqirishi

Biz kim? bizning medeniyetler jiddiy rewishte yughuruluwatqan bügünki dunyadiki ornimiz we salahiyitimiz néme? biz bügünki yer shari kentide bashqa nurghun xelqlerge oxshash özlükimizni we kimlikimizni qandaq ipade qilimiz?

Shimaliy yawropada yashighan bir yil jeryanida men bu so'allarni öz _ özümdin talay qétimlar soridim. Kök renglik yawropaning soghuq we höl ré'alliqi ichidin yiraqtiki ana yurtumning qurghaq keypiyatigha nezer tashlidim. Yawropa qirghaqlirini boylap körgen we bilgenlirimni gherb medeniyitining zamaniwi yaltiraqliri we qimmet ölchemliride emes, belki merkiziy asiya chongqurluqlirigha baghlan'ghan bir qedimiy xelqning közide turup közettim. Özümni, özümning kimlikimni wetinimde we xelqimning közide turup yashighan shunche uzun yillarda emes, belki wetendin ayrilip musapirette ötküzgen ashu bir yil jeryanida téximu chongqur chüshen'genlikimni hés qildim...
Yiraqqa seper qildim hem qaytip keldim.
Qaytip kelgendin kéyin yawropadiki xatirilirim asasida birer kitab yézishni oylighan bolsammu, lékin uzaqqiche yazalmidim. Tesiratlirimmu waqitning ötüshige egiship suslap bériwatqandek hés qilmaqta idim. Dostlirim köp qétim méning yawropadiki tesiratlirim heqqide kitab yézishimning zörürlükini semimge sélip turushti. Bir qisim oqurmenlirimmu manga yazghan xetliride yéqinqi yillardin buyan jimip ketkenlikimni tilgha élip, «Néme üchün körgen we bilgenliringizni yazmaysiz?» dep sorashti.
Köp oylandim. Yéqinqi yillardin buyan yaponiye, rusiye, ottura asiya, amérika we yawropa elliri heqqide köpligen sayahet xatirilirining yézilghanliqini körüp qelem tewritish oyumdin yaltiyipmu qaldim. Rastini éytsam, chet ellerdiki körgen _ bilgenlirimni pesh qilip, yawropaning közni qamashturidighan yaltiraqliri bilen bashqilarni mehliya qilidighan tashqi postini köptürüp yézip, yash oqurmenlerning «yawrupa chüshi» ni téximu ulghaytiwétishni xalimidim.
Bir yilgha yéqin waqtim délighulluq ichide ötüp ketti. Axirida özümge hay bérip, yawropada körgen _ bilgenlirimde oqurmenlirimningmu heqqi barliqini, uni özümning dunyasida yoshurup qélishning béxilliq bolidighanliqini, tesiratlirimni eyni qiyapiti boyiche xelqimge yetküzüsh mejburiyitimning barliqini hés qildim.


Kitabtin termiler

Men shwét arxiplirigha kömülgen yéqinqi zaman tariximizdiki untulghan betlerni waraqlighanséri, bizning 20 _ esirdin buyanqi rohiyet tariximizning shunchilik murekkep we sirliq ikenlikini chongqur hés qilishqa bashlidim. Uyghurlarning tarixta nurghun dinlargha étiqad qilghanliqi hemde mushu dinlargha munasiwetlik medeniyetler bilen di'aloglashqanliqi hemmige melum. Miladiye 8 _ , 9 _ esirlerde xristi'an dinining néstoriyan mez'hipining turpan oymanliqigha tarqalghanliqi, qedimki uyghur yéziqida yézilghan néstoriyan dinigha da'ir muqeddes naxshilar we «injil»ning parchilirining turpan oymanliqidin tépilghanliqi bu nuqtilarni körsitip turuptu. Wehalenki, uyghur xelqi miladiye 10 _ esirdin buyan uzaq mezgillik islamlishish jeryanini béshidin kechürüp, pütün millet gewdisi bilen islam dinini özlirining eng axirqi diniy étiqadi qilip tallighandin kéyinmu yéqinqi zaman'gha kelgende shimaliy yawropadin kelgen xristi'an dini we medeniyitining melum derijidiki zeretlishige uchrishi bizni oygha salmay qalmaydu, elwette.


Munderije:

Muqeddime: özlükning chaqirishi
1-bab: nobélning wetinige uchush
2-bab: stokholmdiki tunji kün
3-bab: sherq tilliri institutida
4-bab: FoCAS we ottura asiya kütüpxanisi
5-bab: dékabirdiki stokholm
6-bab: shwétlarning xaraktéri
7-bab: daniyige seper: andérsonning yurtida yéngi yilni ötküzüsh
8-bab: merkiziy asiya bilen shimaliy yawropaning tarixiy di'alogi
9-bab: swén hédin xatire sariyidiki ikki botulka dugh su
10-bab: tobi'asning azabi we shwét sherqshunasliri heqqidiki tenqidiy oylar
11-bab: shwét arxiplirigha kömülgen sirlar
12-bab: shwét missi'onérlirining qeshqerdiki pa'aliyetliri
13-bab: lübéktin bérlin'ghiche: gérmaniyide körgen - anglighanlirim
14-bab: gunnar yarringning roh alimini izdep
15-bab: upsala uniwérsitétida bolghan künler
16-bab: qazaq qizi ayda lund
17-bab: stokholmda jem bolush
18-bab: qizim we shwétsiye bashlan'ghuch ma'aripi
19-bab: yettisuluq bir musapirning hékayisi
20-bab: xanliq kutupxanida ana yurtning ötmüshi bilen mungdishish
21-bab: stokholm uniwérsitétida uyghur tili dersi échildi
22-bab: finlandiye sepiride oylighanlirim
23-bab: rimbo baziridiki tiptinich künler
24-bab: parizhgha bérish: fransiyige néme boldi?
25-bab: azabliq séntebir: stokholmdiki axirqi künler
*************************************************


Es'et sulaymanning «özlük we kimlik» digen kitabidin terme

... Parizh shehirini ziyaret qiliwétip - dawamliq aldigha méngip «zeper derwazisi»gha barmaqchi bolduq. Derya sahlidin ayrilip, chong kochigha kiridighan chaghda yünlishtin ézip qalghanliqimizni hés qilduq. Fransuzche bilmigenlikimiz üchün yol belgiliridin yönlishini biliwalghili bolmidi. Aptobus békitide it yitiliwalghan bir xanim aptobus saqlap turatti. Men uning qéshigha bérip, edep bilen in'gilizche soridim:
- yaxshimusiz, xanim, zeper dewazisigha bardighan chong kochigha qandaq mangsaq bolidikin, körsitip birelersizmu?
Héliqi ayal fransuzche bir munche geplerni qildi. Biz uning néme dewatqanliqini chüshinelmey, béshimizning chayqiduq. Bri chaghda héliqi ayal keskin bir teleppuzda axiri in'gilizche gep qildi:
- némishqa fransuzche gep qilmaysiler?
_ kechürüng, xanim, - dédim men ongaysizlan'ghan halda, - biz fransuzche bilmeyittuq.
- shundaqmu, - dédi héliqi ayal soghoq bir teleppuzda, - fransiyide, bolupmu parizhda fransuzche sözlesh tolimu zörür. Bu xuddi londun yaki niyuyurkta in'gilizche sözlesh mutleq zörür bolghandekla bir ish! boptu, kiyinki qétim parizhgha sayahetke kelgninglarda fransuzche sözlishinglarni ümid qilimen. Men yolni dep birey, moshu tarchuqtin ötup chong kochigha chiqandin kéyin ong terepke burulup udul mangsanglar bolidu. Zeper derwazisi yiraqtin körunup turidu.
_ rehmet, xanim!
Biz yolimizni dawamlashturduq. Héliqi ayalning sözliri manga bashqichila tesir qildi...

- «özlük we kimlik» 409- bet
_______________________________


Bir yamghurluq küni mustapa kamal muhapizetchi qisimlirini egeshtürüp,aldinqi sepni közdin kechürüshke kitip barghandayolda bir kala harwisni yétilep kitip barghan bir ayalgha uchrap qalidu.Ayalning quchiqidiki kichik bala shiddetlik yamghurning destidin qattiq yighlawatatti,lékin héliqi ayal balisi bilen kari bolmay harwini edyal bilen yögep,qolidiki qamchisi bilen kalini tézraq méngishqa zorlawatatti . Buni körüp mustapa kamal héliqi ayaldin soraydu:
__ hey ayal,harwidiki nime?
__ qoral-yaragh!
__ nege élip mangding?
__ aldinqi sepke!
__ harwini nimishqa éring heydimidi?
__ érim urushta ölüp ketti!
__ bala höl bolup kitiptu,ediyal bilen balini yögiwélishing kérek idi!
__ shundaq balamni yögiwalsam yaxshi bolatti, _ deydu héliqi ayal mustapa kamalgha merdaniliq bilen qarap turup,__ lékin harwidiki qoral-yaraghlar höl bolup ketse weten munqerz bolidu.Balam ölüp ketse,yene bala tughalaymen, lékin wetenni qayta tughalmaymen?!
Bu gepni anglighan mustapa kamal attin sekrep chüshidu-de,üstidiki yamghurluqni sélip,ayalning quchiqidiki balini yögep qoyidu.Andin héliqi ayalgha qarap:
__ sanga oxshash ulugh anilar bolidiken,türk wetini hergiz munqerz bolmaydu , __ deydu...

__ «özlük we kimlik» namliq kitabdin élindi
_______________________________


Doktur esed sulaymanning «özlük we kimlik» namliq kitabida qeyt qilin'ghan shéwitsiye sétokholm sheher menzirisi

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
menbe: http://bbs.xabnam.com/read.php?tid-88775.html

تولۇق ئوقۇش

yehudilarni yoqatmighuche qiyamet bolmaydu

يەھۇدىيلارنى يوقاتمىغۇچە قىيامەت بولمايدۇ

قەرەداۋىي:

«يەھۇدىيلارنى يوقاتمىغۇچە قىيامەت بولمايدۇ»

دىگەن ھەدىس توغرىسىدا


ھورمەتلىك ئالىم مەن نۇرغۇن ھەدىس كىتاپلىرىدا ‹سىلەر يەھۇدىيلار بىلەن ئۇرۇش قىلىمىغۇچە قىيامەت بولمايدۇ. يەھۇدىيلار تاش، دەرەخلەرنىڭ كەينىگە يۇشۇرۇنىۋالسىمۇ تاش ۋە دەرەخ- ئى ئاللانىڭ بەندىسى ياكى ئى مۇسۇلمان مىنىڭ كەينىمدە يەھۇدى بار كىلىپ ئۇنى ئۆلتۈر،-دەيدۇ› دىگەن ھەدىسنى ئوقۇدۇم.مىنىڭ سورماقچى بولغان سۇئالىم مۇنداق:
بۇ ھەدىسنىڭ مەزمۇنىدىن بىزنىڭ يەھۇدىلار بىلەن بولغان ئۇرۇشىمىز قىيامەتكىچە داۋاملىشىدۇ ،-دىگەن مەنا چىقامدۇ؟
ھەدىسنىڭ مەزمۇنىدىن قارىغاندا تاش ۋە دەرەخ ھەقىقەتەن سۆزلەمدۇ؟
مۇشۇ ئىشلار مۇسۇلمانلار ئۈچۈن كارامەتمۇ؟ بۈگۈنكى مۇسۇلمانلار مۇشۇ كارامەتنىڭ ئەھلىمۇ؟ ياكى بۇ ھەدىسنىڭ بىشىدا كۆرسىتىلگىنىدەك بۇ كارامەت قىيامەتكە يىقىن يەنە بىر ئەۋلات ئۈچۈن قالدۇرۇلغانمۇ؟
رەسۇلۇللانىڭ سوزلىرىنى چۈشىنىشتە خاتاكىتىپ قالماسلىقىمىز ئۈچۈن بۇ مەسىلىنى چۈشەندۈرۈپ قويۇشلىرىنى ئۈمىد قىلىمىز،ئاللا ئۆزلىرى ئارقىلىق بىزگە مەنپەئەت بەرگەي ۋە سىلىگە بىزدىن ،ئىسلامدىن ۋە بارلىق ئۇممەتتىن ياخشىلىق ئاتا قىلغاي،ئامىن....
پەلەستىن مەسىلىسىگە ئەھمىيەت بىرىدىغان بىر مۇسۇلمان
ج: مەزكۇر ھەدىس ئابدۇللا ئىبن ئۆمەر ۋە ئەبۇ ھۇرەيرەدەك نۇرغۇن ساھابىلەر رىۋايەت قىلغان ئىشەنچىلىك ھەدىس.
ئەبۇ ھۇرەيرەدىن رىۋايەت قىلىندى،پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دىدى‹ سىلەر يەھۇدىيلار بىلەن ئۇرۇش قىلمىغۇچە قىيامەت قىلمايدۇ،ھەتتاكى كەينىگە يەھۇدى يۇشۇرۇنىۋالغان تاش- ئى مۇسۇلمان مىنىڭ كەينىمدىكى يەھۇدى ،ئۇنى ئۆلتۈر،دەيدۇ.›بۇ ھەدىسنى بۇخارى ،مۇسلىم توپلىغان.بۇ ھەدىسنىڭ مۇسلىم توپلىغان يەنە بىر ۋاريانتىدا‹مۇسۇلمانلار يەھۇدىيلار بىلەن ئۇرۇش قىلىپ ئۇلارنى مۇسۇلمانلار ئۆلتۈرمىگەىچە قىيامەت بولمايدۇ.ھەتتاكى يەھۇدىيلار تاش ۋە دەرەخنىڭ كەينىگە يۇشۇرىنىۋالىدۇ،شۇ چاغدا تاش ۋەيەھۇدىيلارنىڭ دەرىخى بولغان غەرقەد دەرىخىدىن باشقادەرەخلەر ،-ئى مۇسۇلمان،ئى ئاللانىڭ بەندىسى مىنىڭ كەينىمدە يەھۇدى بار، ئۇنى ئۆلتۈرگىن، دەيدۇ› بۇ ھەدىسنىڭ بۇ خارى ۋە مۇسلىم ئابدۇللا ئىبن ئۆمەردىن توپلىغان يەنە بىر ۋارىيانتىدا رەسۇلۇللادىن مۇنداق بايان قىلىنىدۇ‹ سىلەر يەھۇدىيلار بىلەن ئۇرۇش قىلىسىلەر ،ئۇلارغا ھۆكۇمران بولىسىلەر ھەتتاكى ئۇلارنىڭ بىرى تاشنىڭ كەينىگە يۇشۇرىنىۋالغاندا تاش،-ئى ئاللانىڭ بەندىسى كەينىمدىكى يەھۇدى ئۇنى ئۆلتۈر،دەيدۇ.›
ھەدىس ئىسناد جەھەتتىن ئىتىپاق بىلەن سەھىھ بولۇپ بۇ ھەدىس پەيغەمبىرىمىزنىڭ پەيغەمبەرلىك پاكىتلىرنىڭ بىرى.
ئۇزۇن زامانلار ئۆتتى .ئون ئۈچ ئەسىر جەريانىدابۇ ھەدىسنى ئوقۇغۇچى ھەر بىر ئوقۇرمەن يەھۇدىيلار بىلەن مۇسۇلمانلارنىڭ ئەھۋالىغا قاراپ ھەيران بولغان.
بۇ ھەدىسنى ئوقۇغىغان كىشىلەر چۈشىنەلمەي ‹‹ئۆز ۋاقتىدا يەھۇدىيلار دۇنيانىڭ ھەممە بۇلۇڭ پۇچقاقلىرىدىنمۇ قوغلانغان، ھەرقانداق بىر مىللەت ئۇلارنى قوبۇل قىلمىغان ،ئۇلار ئولتۇرىدىغان ئۆي،يەيدىغان تاماق ،ئۇلارنى باشپاناھىغا ئالىدىغان كىشى تاپالمىغاندا ،دىنى ئەركىنلىكىدىن مەھرۇم بولۇپ خاتىرجەم ئىبادەتمۇ قىلالمىغاندا مۇسۇلمانلار ئۇلارنىڭ بىشىنى سىلىغان،ئۇلارغا باشپاناھ بولغان،ئۇلارنى قوغدىغان،ئۇلارنى ئەھلى كىتاپ دەپ قاراپ ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىنىڭ ۋە بارلىق مۇسۇلمانلارنىڭ ئامانلىقىنى بەرگەن تۇرسا قانداقمۇ ئۇرۇش بولىدۇ؟ بىر ئىنسان قانداقمۇئۆزىنى قوغدايدىغان ،ئۆزىگە ئاتىدارچىلىق قىلدىغان ئادەم بىلەن ئۇرۇشسۇن. ئۇلاردا قانداقمۇ مۇسۇلمانلار بىلەن ئۇرۇشقۇدەك مادار بار؟ دەپ ھەيران بولغان.
مانا كۆرۈڭ ،ئۇلارمۇسۇلمانلار غەپلەت ئۇيقۇسىدا چۈش كۆرۈپ ياتقان پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ پەلەستىن زىمىنىنى بىسىۋالغاندىن باشلاپ يەھۇدىيلار بىلەن مۇسۇلمانلار ئوتتۇرسىدا ئەمەلى ئۇرۇش پارتىلىدى،ئۇلار نومۇسسىزلارچە پەلەستىن خەلقىنى ئۆزيۇرتلىرىدىن ھەيدەپ چىقاردى،مۇقەددەس نەرسىلەرنىڭ ھۆرمىتىنى قىلمىدى.مەسچىدى ئەقسانى ئىگىلىۋىلىپ يىقىتىۋىتىپ ئۆزلىرىنىڭ ھەيكەللىرىنى تىكلەشنى پىلان قىلدى.
لىكىن بىز سەھىھ ھەدىستە خەۋەر بەرگەن ئۇرۇشنىڭ يۈز بىرىدىغانلىقىغا شەكسىز ئىشىنىمىز. ئۇلار مۇسۇلمانلارنى بىسىۋالغانغا ئوخشاش مۇسۇلمانلار ئۇلارنى ئۈزۈل-كىسىل مەغلۇپ قىلىدۇ.‹ مۇسۇلمانلار يەھۇدىيلار بىلەن ئۇرۇش قىلىپ يەھۇدىيلارنى ئۆلتۈرىدۇ›،دەپ ئىيتىلغان بۇ ئۇرۇش يەھۇدىيلار مۇسۇلمانلارنى ئۆلتۈرگەن ئۇرۇشلاردىن كىيىن شەكسىز يۈز بىرىدۇ.
ھەدىس شەرىف خەۋەر بەرگەن بۇ ئۇرۇشقنىڭ يۈز بىرىدىغانلىقىغا ھەر بىر مۇسۇلمان كىچىدىن كىيىن تاڭنىڭ ئاتىدىغانلىقىغا ئىشەنگەندەك ئىشىنىدۇ. ۋە كۈتىدۇ.
لىكىن قاچان يۈز بىرىدۇ؟ بۇنى پەقەت ئاللاھ بىلىدۇ.
بەلكىم ئەتە ياكى ئەتىدىن كىيىن ياكى ئاللا خالىسا بىر نەچچە يىلدىن كىيىن يۈز بىرىشى مۇمكىن.
مۇھىمى شۇكى ھەدىستەئىيتىلغىنىدەك بۇ ئۇرۇش مىللى ياكى ۋەتەنى ئۇرۇشى ئەمەس بۇ دىنى ئۇرۇش.
بۈگۈنكى كۈندە كىشىلەر تەرىپىدىن ئىيتلىغىنىدەك بۇ ئۇرۇش ئەرەپلەر بىلەن يەھۇدى سەھيۇنلىرى(قىساسچىلىرى) ئوتتۇرسىدىكى ياكى يەھۇدىيلار بىلەن پەلەستىنلىكلەر ئارىسىدىكى ۋە ياكى بولمىسا يەھۇديلار بىلەن سۈرىيەلىكلەر ياكى ئىراقلىقلار ياكى مىسىرلىقلار ئارىسىدىكى ئۇرۇش ئەمەس.
بۇ ئۇرۇش ئوچۇق ئىبارەت بىلەن سەھىھ ھەدىستە سۆزلەنگىنىدەك ‹‹مۇسۇلمانلار بىلەن يەھۇدىيلار ئارىسىدىكى ئۇرۇش.››
بۇ ئۇرۇش مۇسۇلمانلاردىن بولغان بىر توپ جامائەت بىلەن ئۇلارغا قارشى بىر توپ يەھۇدى ئارىسىدىكى ئۇرۇش ئەمەس،بەلكى بۇ ھەدىسنىڭ مەزمۇنىدىن چۈشىنىلگىنىدەك بارلىق مۇسۇلمانلار بىلەن بارلىق يەھۇدىيلار ئارىسىدىكى ئۇرۇش.
بۈگۈنكى يەھۇدىيلار نىڭ ھەممىسى كۈچىنىڭ يىتىشىچە بىز بىلەن ئۇرۇشىۋاتىدۇ،ئۇلار ئەڭ بىخىل تۇرۇپ بۇ ئۇرۇشلار ئۈچۈن مال-مۈلۈكلىرىنى چىقىرىۋاتىدۇ،ھاياتقا ئەڭ ئامراق تۇرۇپ جان تىكىۋاتىدۇ. ئۇلار بۇ ئۇرۇشنى مۇنداقلارچە ئەمەس بەلكى تەۋرات تەلىماتلىرىدىن،تەلمۇد ئەھكاملىرىدىن مەدەت تىلەپ جان-جەھلى بىلەن قىلىۋاتىدۇ.
بىزچۇ؟ ئىسلام بىزنىڭ ئۇلار بىلەن بولغان ئۇرۇشلىرىمىزدىن يىراقلاپ كەتتى. نۇرغۇن كىشىلەر بۇ ئۇرۇشنى مىللى ئۇرۇش قىلىپ دىننى ئارلاشتۇرماۋاتىدۇ. ئۇلار يەھۇدىي بايرىقىغا جۇغلاشتىيۇ بىز ئىسلام بايرىقىغا جۇغلىشالمىدۇق.ئۇلار شەنبىنى ئۇلۇغلىدى ،بىز بولساق جۇمەنىڭ ھۆرمىتىنى قىلمىدۇق.ئۇلار مۇسا!!! دىيەلىدى ،لىكىن بىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام!!!،-دەپ نىدا قىلالمىدۇق.
بىز ئۆزىمىزدىن سوراپ باقايلى،بىز بۇ ئۇرۇشتا ياردەمگە ئىرىشىشەيلى غەلبە قىلايلى دەيدىكەنمىز ئۆزىمىزدىكى ئىللەتلەرنى ئۆزگەرتىشىمىز كىرەك شۇندىلا ئاللا بىزنىڭ ھالىمىزنى ياخشىلاپ بىرىدۇ. ئەبۇ بەكرى خالىدقا دىگەندەك ‹ئۇلار بىز بىلەن قانداق ئۇرۇشقان بولسا بىزمۇ ئۇلار بىلەن شۇنداق ئۇرۇش قىلىشىمىز كىرەك.› مانا بۇ پەلەستىننى ئازات قىلىش ئۈچۈن بىزنىڭ نىدايىمىز ۋەئاللا ھەقىقەتنى كۆرسىتىپ بەرگەن ،بىردىن بىر يولنى تونىغان بارلىق ئىخلاسمەنلەرنىڭ نىداسى.
ھەدىستە ئاللانىڭ قۇلى دەپ نىدا قىلىنىۋاتىدۇ، ئەمما نەفسىنىڭ قۇلى، ھەۋەسنىڭ قۇلى، پۇلنىڭ، ئايالنىڭ،يۈزئابرۇينىڭ،مەنسەپنىڭ قۇلى چاقىرىىلمايدۇ، ئۇلارنى تاش، دەرەخ ھەرگىزمۇ چاقىرمايدۇ، بەلكى دۈشمەنلىرىنى چاقىرىشى مۈمكىن.
ھەدىستە ‹ئى،مۇسۇلمان› دەۋاتىدۇ، ئى ئەرەپ، ئى پەلەستىنلىك، ئى ئىئوردانىيەلىك، ئى سۈرىيەلىك، ئى شاملىق، ئى ماراكەشلىك، دەۋاتمايدۇ.
ئاللاھنىڭ بەندىسى دىگەن نام، ئىسلام بايرىقى ئاستىدا ئۇرۇش قىلغىنىمىزدا ئاندىن ياردەمنى كۈتەيلى،شۇ ۋاقىتتا تاش دەرەختىن تارتىپ ھەممەنەرسە بىز بىلەن بىر سەپتە تۇرىدۇ.
بەزىلەر تاش بىلەن دەرەخ تىل ئارقىلىق سۆزلەمدۇ؟ ياكى بىزگە شۇنداق تۇيۇلامدۇ؟ دەپ سورىشىدۇ.
ئاللانىڭ قۇدرتى ئارقىلىق تىلسىز نەرسىلەرنىڭ سۆزلىشىنى ھەرگىزمۇ مۇمكىن ئەمەس دىيەلمەيمىز، تاش ۋە دەرەخنىڭ سۆزلشى مۇئمىنلەرئۈچۈن يۈز بەرگەن ئادەتتىن تاشقىرى موجىزە ھىساپلىنىدۇ. بىز ياشاۋاتقان بۇ رەڭگارەڭ دۇنيادا ئىنسان ئويلاپ باقمىغان ئىشلار يۈز بىرىۋاتىدىغۇ!
بۇ ئۇرۇش قىيامەتكىچە داۋاملىشامدۇ؟دىگەن سۇئالغا كەلسەك،ھەدىسنىڭ مەزمۇنىدىن بۇنداق مەنا چىقمايدۇ،بەلكى ھەدىس بۇ ئۇرۇش قىيامەت بولۇشتىن ئىلگىرى چوقۇم يۈز بىرىدۇ،دىگەن مەزمۇننى ئۇقتۇرىدۇ.

مەنبە:
قەرەداۋەينىڭ «زامانىمىزدىكى پەتۋالار» دىگەن كىتابىنىڭ 2-قىسىمدىن

مەنبە
http://bbs.xabnam.com/read.php?tid-89064.html


دۇنيا ئىسلام ئالىملىرى كىڭىشىنىڭ رەئىسى دوكتۇر يۇسۇپ قەرەداۋى دۇھادىكى شەخسى تۇرالغۇسىدا ئۇچ يەھۇدى رابىيسى(دىنى رەھبىرى)بىلەن كۆرۇشتى،ئۇلاريەھۇدى قىساسچىلىق ھەركىتى(زىئونىزىمى)گە قارشى ھەركەتكە ۋەكىللىق قىلىدىغان بولۇپ،قاتارغا زامانىمىزدىكى بۇمەشھۇر ئىسلام ئالىمىنى زىيارەت قىلىش ئۇچۇن كەلگەن،قەرەداۋى دوكتۇر ھازىر دۇنيا ئىسلام ئالىملىرى كىڭىشىنىڭ رەھبەرلىكىنى ئۇستىگە ئىلىۋاتقان بولۇپ،ئۇ بۇ يەھۇدى مىھمانلارنى ناھايتى قىزغىن كۇتىۋالدى،ۋە ئىككى دىننىڭ ئەنئەنىۋى دوسلۇق مۇناسىۋىتىنى ساقلىشىنى ئۇمىد قىلدى،ئۇ مۇنداق دىدى؛‹‹نەچچە يۇز يىللاردىن بىرى مۇسۇلمان دۆلەتلىرىدە ئولتۇراقلاشقان يەھۇدى پۇقرالىرى،تىنىچ ئىناق ياشىغان ۋە ئۆز ئارا ھۆرمەتلەپ ئەپ ئۆتۇشكەن،››ئۇ يەنە مۇنداق دىدى؛‹‹مۇسۇلمانلار بىلەن يەھۇدىلار ئوتتۇرسىدا ئەزەلدىن دۇشمەنلىك يوق››
قەرەداۋى دوكتۇر مۇنداق دىدى؛يەھۇدىلار ياۋرۇپادا ۋە مۇسۇلمان دۆلەتلىرىدە ناھايتى پۇلدارئادەملەر بولغان،بىراق ئۇلار ئەزەلدىن مۇسۇلمانلار بىلەن زىدىيەتلەشمىگەن،››بۇ يەھۇدى ھىبىرلىرى قەرەداۋىنىڭ ئىككى دىن توغىرسىدىكى تارىخى باھاسىنى ئاڭلىغاندىن كىيىن باشلىرىنى لىڭشىتىپ قايىللىقىنى ئىپادىلىدى،
ئۇ يەنە مۇنداق دىدى؛‹‹ئەنئەنىۋى باسمىدىكى مۇقەدەس كىتاب تەۋراتقا ئىشىنىدىغان يەھۇدىلار مۇسۇلمانلارغا ئەڭ يىقىن،بۇ ئىككى دىننىڭ ھەقىقى ئىتىقاتچىلىرى نۇرغۇن پىرىنسىپلىق مەسىلىلەردە ئوخشاش پىرىنسىپقا ۋە دىنى يۇسۇنلارغا ئەمەل قىلىدۇ،مەسىلەن ئەرلەرنى خەتنە قىلىش،شەرئى يۇسۇن بويچە بوغۇزلانغان ماللارنى يىيىش،چوشقا گۆشى يىمەسلىك،مەسچىتلەردە ۋە يەھۇدى ئىبادەتخانىلىرىدا ھەيكەل،بۇت بولىشىغا رۇخسەت قىلماسلىق،،،قاتارلىقلار،››ئۇ تارىخقا نەزەر سىلىپ مۇنداق دىدى؛‹‹ئەينى ۋاقىتتا مۇسۇلمانلار ئىسپانىيەدە چەتئەللىكلەرنىڭ تاجاۋۇزىغا ئۇچىرغاندا مۇسۇلمانلار ۋە يەھۇدىلار ئوخشاش بەخىتسىزلىككە دۇچار بولغان،تاجاۋۇزچىلارنىڭ زىيانكەشلىكىگە بىرلىكتە ئۇچىرغان،››ئۇ مۇنداق دەپ كۆرسەتتى؛‹‹مۇسۇلمانلار ۋە يەھۇدىلار ئىتتىپاقلىشىشى،ۋە غەرىبنىڭ سىرىق مەدىنىيتى،ئوخشاش جىنىسلىقلارنىڭ توي قىلىشى،ئىجتىمائى ئادالەتسىزلىك ،،،قاتارلىق ئورتاق دۇشمەنگە بىرلىكتە قارشى تۇرىشى كىرەك،››
بۇيىل ئىككىنچى ئايدا دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى مۇسۇلمان ئالىملار بىرلىشىپ يەھۇدىلار جەميىتىگە دوستانە سۆزلىشىشنى چاقىرىق قىلىپ ئوچۇق خەت ئەۋەتكەن ئىدى،
قەرەداۋى دوكتۇرمۇنداق دىدى؛‹‹مۇسۇلمانلار بىلەن يەھۇدىلارنىڭ مۇناسىۋىتى زامانىمىزدىكى يەھۇدى قىساسچىلىق ھەركىتى ۋە ئۇلارنىڭ يەھۇدى قىساسچىلق دۆلىتى ئىسرائىلىيەنى قۇرىشى بىلەن يامانلىشىشقا باشلىدى،چۇنكى ئۇلار غەرىب كۇچلىرىنىڭ قوللىشى ئاستىدا پەلەستىن خەلقىگە مەنسۇپ بولغان زىمىننى تارتىۋالدى،››زىيارەتكە كەلگەن بۇ ئۇچ يەھۇدى ھىبىرسىنىڭ ھەربىرىنىڭ كۆكرىكىدە بىردىن ئىزناك بولۇپ ئۇنىڭ ئۇستىگە ‹‹مەن يەھۇدى،لىكىن يەھۇدى قىساسچى ئۇنسۇرى ئەمەس ››دەپ يىزىلغان ئىدى،رابى كوھىن مۇنداق دىدى؛‹‹يەھۇدى دىنى ۋە تەۋرات بىگۇنا خەلىقنى ئۆلتۇرىشنى چەكلەيدۇ،يەرلىك خەلىقنى ئۇلارنىڭ زىمىنىدىن قوغلاپ چىقىرىشقا رۇخسەت قىلمايدۇ،››
زامانىمىزدىكى يەھۇدى قىساسچىلىرى غەرىب كۇچلىرى تىزگىنلىۋالغان خەلىقئارا سىياسى ھەركەتتىن پايدىلىنىپ،ئۇلارنىڭ پىلانلىشى بىلەن ئەرەبلەرنىڭ ئوتتۇرسىدا زورلۇق بىلەن بىر يەھۇدى دۆلىتىنى قۇرۇپ چىققان بولۇپ،ئۇلارنىڭ رۇشەن سىياسى مەقسىتى بار،
1948-يىلىدىن باشلاپ غەرىن قوراللاندۇرغان يەھۇدى قىساسچى كۇچلىرى پەلەستىنگە كىرىپ،قورال كۇچى بىلەن زىمىن بۇلىدى،ۋە مىلىيۇنلىغان پەلەستىن خەلقىنى ئۇلارنىڭ ئەسلى زىمىنىدىن قوغلاپ چىقىرىپ،ئۇلارنىڭ زىمىنىنى تارتىۋالدى،شۇنىڭدىن باشلاپ مىلىيۇنلىغان پەلەستىن خەلقى مۇساپىرلىق يولىغا مىڭىپ،ئۆزلىرىنىڭ قانۇنلۇق ۋەتىنى ۋە زىمىنىدىن ئايرىلىپ قالدى،1948-يىلى 5-ئاينىڭ 15-كۇنى پەلەستىن خەلقىدىن بۇلىۋالغان زىمىندا قانخۇر ئىسرائىلىيە دۆلىتى قۇرۇلدى،
زىيارەتكە كەلگەن يەھۇدى رابىيلىرىنىڭ بىرى سىلار داۋى يەھۇدى قىساسچىلىق ھەركىتىگە قارشى ھەركەتنىڭ باياناتچىسى بولۇپ ئۇ مۇنداق دىدى؛‹‹يەھۇدى قىساسچىلىىق ھەركىتىنىڭ بارلىق ھەركەتلىرى يەھۇدىلارنىڭ مۇقەددەس كىتابىغا خىلاپ،ئۇلار سىياسى نىشانىنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئۇچۇن ۋاستە تاللىمايدۇ،››
ئۇ(سىلار داۋى) نىڭ تەشكىلاتى پۇتۇن دۇنيادىكى ئەنئەنىۋى يەھۇدى دىنىغا ئىتىقاد قىلىدىغان يۇزمىڭلىغان ئىخلاسمەن مۇرىتلارغا ۋەكىللىك قىلىدىغان بولۇپ،ئۇلار، يەھۇدى قىساسچىلىق ھەركىتى نامى ئاستىدا قوزغالغان ئەرەبلەرگە قارىتىلغان تاجاۋۇزچىلىق ئۇرۇشلىرىغا تۇپتىن قارشىى تۇرىدۇ،ۋە پەلەستىن خەلقىگە مەنسۇپ بولغان زىمىن ۋە ھوقوق يەنىلا ئۇلارغا قايتۇرىلىشى كىرەك،ئۇلارنىڭ مۇستەقىل ئىگىلىك ھوقوقلىق دۆلىتىنى قۇرىشىغا ياردەم بىرىش لازىم،ئىسرائىلىيە تارىخ سەھنىىسىدىن چىكىنىشى كىرەك،پەقەت موشۇنداق بولغاندىلا ئوتتۇرا شەرىقتە ھەقىقى مەنىدىكى تىنىچىلق ئىشقا ئاشىدۇ دىگەن قارىشىدا چىڭ تۇرىدۇ،سىلارى يەنە مۇنداق دەپ قارايدۇ؛‹‹تەۋرات ۋە ئىسرائىل تارىخىغا ئاساسلانغاندا ھازىرقى ئىسرائىلىيە ۋە ئۇنىڭ مەۋجۇتلىقى ئاخىرلىشىشى لازىم.››

مەنبە: خەنزۇچە ئىسلام نورى توربىتى
http://norislam.com/information/Article/news/international/200805/20080506115056_4094.html


دۇنيا ئىسلام ئالىملىرى كىڭىشىنىڭ رەئىسى دوكتۇر يۇسۇپ قەرەداۋى 16-ماي دۇھادىكى ئۆمەر ئىبنى خەتتاب مەسجىدىدە سۆزلىگەن جۇمە نوتىقىدا يەھۇدىلارنىڭ پەلەستىندە ھىچقانداق تارىخىى ۋە دىنى ھەققى يوق ئىكەنلىكىنى كۇچلۇك تەكىتلىدى،ۋە پەلەستىن خەلقىنىڭ پاجىئەسى پۇتۇن ئىسلام مىللىتىنىڭ پاجىئەسى، بۇ مىللەت ھامان غەلبە قازىنىدۇ،چۇنكى ھەقىقەت داۋاملىق ناھەقچىلىق ئۇستىدىن غەلبە قازىنىدۇ،دەپ ئوتتۇرغا قويدى،پەلەستىن خەلقىنىڭ يەھۇدى قىساسچىلىرىنىڭ تاجاۋۇزىدىن ئىبارەت ئىغىر پاجىئەگە يولۇققانلىقىنىڭ 60يىللىقىنى خاتىرلەش مۇناسىۋىتى بىلەن سۆزلەنگەن بۇ جۇمە خۇتبىسىدە قەرەداۋى دوكتۇر پەلەستىندە يۇز بىرىۋاتقان يەھۇدى قىساسچىلىرىغا قارشى ئىسلام ئەرەب توقۇنىشىنىڭ ماھىيىتىنى يورۇتۇپ بەرگەن بولۇپ،ئۇ بۇ مۇناسىۋەت بىلەن يەھۇدىلارنىڭ مۇقەددەس زىمىن بىلەن بولغان تارىخى ئالاقىسى ۋە ئۇلارنىڭ يىڭى دەۋىردىكى مۇستەملىكىچى كۇچلەربىلەن قانداق سۇيقەسىتلەرنى پىلانلىغانلىقى توغىرسىدا توختىلىپ ئۆتتى ۋە ئۇلارنىڭ غەلبە قىلىشى ۋە مەقسىدىگە يىتىۋىلىشىنىڭ ئاساسى سەۋەبىنىڭ مۇسۇلمانلارنىڭ ئاجىزلىقى سەۋەبىدىن بولغانلىقىنى ئوتتۇرغا قويدى،
قەرەداۋى دوكتۇر مۇنداق دىدى؛پەلەستىن پاجىئەسى ھەقىقەتەن ئىغىر پاجىئە بولۇپ،ئۇ يالغۇز پەلەستىن خەلقىنىڭلا پاجىئەسى بولماستىن بەلكى پۇتۇن ئىسلام مىللىتىنىڭ پاجىئەسى،ئەگەر پەلەستىنلىكلەر بۇ زىمىندىن ۋاز كەچكەن تەقدىردىمۇ پۇتۇن مۇسۇلمانلارنىڭ ئۇنىڭ ئۇچۇن كۆرەش قىلىشى دىنى مەجبۇرىيەت ھىسابلىناتتى،چۇنكى قۇددۇس ئۇلارنىڭ شەخسى مۇلىكى بولماستىن بەلكى پۇتۇن ئىسلام مىللىتىنىڭ مۇلىكى،ئۇ بۇ بىر ئەۋلادنىڭلا مۇلىكى بولماستىن بەلكى كەلگۇسىدىكى ئەۋلادنىڭمۇ مۇلىكى،شۇڭلاشقا ھىچكىمنىڭ ئۇنىڭدىن ۋاز كىچىش ھوقوقى يوق،
قەرەداۋى يەنە مۇنداق دىدى؛ئىسلام ئۇممىتى چوقۇم غەلبە قازىنىدۇ،چۇنكى مۇسۇلمانلار مۇڭغۇللار ۋە خىرىستىيان كىرىست ئارمىيسى ئۇستىدىنمۇ غەلبە قازانغان،بىز غەلبىنىڭ چوقۇم كىلىدىغانلىقىغا ئىشىنىمىز چۇنكى ھەقىقەت ھامان رەزىللىك ئۇستىدىن غەلبە قىلىدۇ،ئىسرالىنىڭ چەكتىن ئاشقان بىشەملىكى ھەرگىزمۇ ئۇزۇن داۋاملاشمايدۇ،ئامرىكىنىڭ ئۆكتەملىكىمۇ ئەلۋەتتە شۇنداق،بىز پەلەستىن ۋە لىۋاندىكى قىرىنداشلىرىمىزنىڭ ئىماننىڭ كۇچى بىلەن ئۇلارنى قانداق باپلىغانلىقىنى كۆردۇق،قەرەداۋى دوكتۇر يەنە لىۋان ۋەزىيتى ھەققىدە توختالدى لىۋاندىكى ھەرقايسى تەرەپلەرنى ئختىلاپنى تاشلاپ بىرلىكنى ئەمەلەە ئاشۇرۇشقا چاقىرىق قىلىش بىلەن نوتىقىنى ئاخىرلاشتۇردى

&&&&&&&&

زىئونىزىم ھەركىتىنىڭ ماھىيىتى.


سىھيۇنىزىم – يەھۇدىلارنىڭ پەلەستىندە يەھۇدىيلار دۆلىتى قۇرۇپ، ئۇنىڭ بىلەن پۈتكۈل دۇنيانى ئۆز ھۆكۈمرانلىقىغا قارىتىشنى نىشان قىلغان بىر خىل ئۇچىغا چىققان ئەكسىيەتچىلىك ۋە شوۋىنىزم(چوڭ مىللەتچىلىك)خاراكتېرىنى ئالغان سىياسىي ھەرەكەت
بۇ يەردىكى سىھيۇنىزىم ئاتالغۇسى ئىېرۇسالىمدىكى مەشھۇر سىھيۇن تېغىنىڭ نامىدىن كەلگەن بولۇپ، يەھۇدىلار بۇ يەردە ئۆزلىرىنىڭ ئۇلۇغ بوۋىسى سانالمىش سۇلايماننىڭ ھەيكىلىنى تۇرغۇزماقچى ھەمدە ھازىرقى ئېرۇسالىمنى ئۆزلىرىنىڭ بولغۇسى دۆلىتىنىڭ پايتەختى قىلماقچى بولۇشقان.
سىھيۇنىزم سىياسىي ھەرىكىتىنىڭ بارلىققا كېلىشىدە سىھيۇنىزىملىق ئىدىيەلەرنىڭ بارلىققا كېلىشىدە تۈنجى بولۇپ رول ئوينىغان مەشھۇر يەھۇدىي مۇتەپەككۇرى خىرزىلنىڭ تۆھپىسى زور
خەلقئارا سىھيۇنىزم ھەرىكىتى چوڭقۇر تارىخىي، ئىدىيىۋىي ۋە سىياسىي ئارقا كۆرۈنۈشكە ئىگە. بۇلارنى بىلمەك ئۈچۈن تۆۋەندىكى تارىخىي باسقۇچ – دەۋرلەرنى كۆزدىن كۆچۈرۈشىمىزگە توغرا كېلىدۇ.

1. مۇكابىلار ھەرىكىتى
بۇ ھەرىكەت مىلادىدىن بۇرۇنقى 586-يىلدىن 517-يىلغىچە داۋاملاشقان بابىلۇن سۈرگۈنىدىن كېىيىن باشلانغان بولۇپ، ئۇنىڭ تۈپ نىشانى سىھيۇن تېغىغا قايتىپ كېلىپ، ئۇ يەردە سۇلايماننىڭ ھەيكىلىنى تۇرغۇزۇپ چىقىش بولغان.

2.مىلادى 118-يىلدىن 138-يىلغىچە داۋام قىلغان باركوخبا باشچىلىقىدىكى پەلەستىنگە قايتىش ھەرىكىتى.
باركوخبا ناملىق بۇ يەھۇدىي رەھبىرى تۈرلۈك ئۇسۇللار بىلەن يەھۇدىيلارنى پەلەستىنگە توپلىشىش ۋە ئۇنىڭدا ئۆزلىرىنىڭ ھۆر،ئەركىن دۆلىتىنى قۇرۇشقا ئۈندىگەن

3. موزىس كىرىتى ھەرىكىتى
بۇ ھەرىكەت يۇقىرىقىغا ئوخشاش تۈس ئالغان.

4. پەسىيىش باسقۇچى
بۇ باسقۇچتا يەھۇديىلار توختاۋسىز تۈردە يات ئەللەرنىڭ بېسىمىغا ئۇچراش ۋە تەرەپ – تەرەپلەرگە چېچىلىپ كېتىش تۈپەيلى ئۇلاردا پەلەستىن زېمىنىغا قايتىپ كېلىش ۋە ئۇنىڭدا ئۆز دۆلىتىنى قۇرۇش نىشانىدىكى ھەرىكەتلەر ئانچە بەك جانلىنىپ كېتەلمىگەن. شۇنداقتىمۇ ئىلگىرىكىلەرگە قارىغاندا تۇرغۇنلۇق ۋە بېسىقىش ئاساسىي ئورۇندا تۇرغان بولۇشىغا قارىماي، بۇ دەۋر يەھۇدىيلارنىڭ مىللەتچىلىك ئېڭى ۋە مىللىي غۇرۇر چۈشەنچىسى ئالاھىدە كۈچەيگەن بىر دەۋر بولدى.

5. مىلادى 1501-يىلدىن 1532-يىلىغا قەدەر داۋىت دويىن ۋە ئۇنىڭ مۇرىدى سولومون مولۇخلار باشلىغان ھەرىكەت.
بۇلارمۇ ئوخشاشلا يەھۇدىيلارنى پەلەستىنگە قايتىپ ئىسرائىلىيە دۆلىتىنى قۇرۇپ چىقىشقا سەپەرۋەر قىلغان.

6. مىلادى 1604-يىلىدىن 1657-يىلغىچە داۋام قىلغان مىنشە ئبنى ئىسرائىل باشچىلىق قىلغان سىھيۇنىزم ھەركىتى
سىھيۇنىزم مانا مۇشۇ قېتىملىق ھەرىكەت بىلەن ئۆزىنىڭ ئىستىخىيلىك ھالدا داۋاملاشقان تارىخىي مۇساپىسىدىن خوشلىشىپ، رەسمىي پىلانلاشقان ئاڭلىق ھەرىكەتكە ئايلاندى. بۇ سىياسىي ھەرىكەت ئۆز نىشانىغا يېىتىش ئۈچۈن بۈيۈك برىتانىيە ئىمپېرىيسىنى ئۆزىگە يانتاياق قىلىپ تاللىدى.

7. مىلادى 1626-يىلدىن 1676-يىلىغا قەدەر داۋام قىلغان شىبتاي زىپى ھەرىكىتى
بۇ ھەرىكەتتە شىبتاي زىپى ئۆزىنى يەھۇدىيلارنىڭ نىجاتكارى، دەپ جاكارلاپ، بارلىق يەھۇدىيلارنى ئانا ماكانى پەلەستىنگە قايتىپ ئۇ يەردە دۆلەت بەرپا قىلىشقا تەرغىپ قىلغان. لېكىن ئۇلارنىڭ بۇ نىجاتكارى ئۇزۇن ئۆتمەي ئۆلۈپ كەتكەن ۋە ئۇ باشلىغان بۇ ھەرىكەتمۇ تارىلىپ كەتكەن.

8. روتىسچىلد ۋە مۇسا مونتىپيورى قاتارلىق يەھۇدىي بايلىرى قوزغىغان سىھيۇنىزم ھەرىكىتى
ئۇلار پەلەستىن زېمىنىدا يىزا ئىگىلىك ئولتۇراق رايونلىرىنى قۇرۇش ئارقىلىق پەلەستىن زېمىنىنى تەدرىجىي ئىگىلەپ ئاخىرىدا يەھۇدىيلار دۆلىتىنى قۇرۇش نىشانىدا بولغان. بۇ ھەرىكەت 19-ئەسىردىكى قايتا قۇرۇشنىڭ ئىدىيىۋىي ئاساسىنى تۇرغۇزۇپ بەرگەن.

10 . 1886-يىلى روسىيەدە بولۇپ ئۆتكەن يەھۇدىيلارغا قارتىلغان زور قىرغىنچىلىقتىن كېىين قوزغالغان سىھيۇنىزم ھەركىتى
بۇ مەزگىلدە گېرمانىيەلىك ھېكلېر دېگەن ئادەم يەھۇدىيلارنى پەيغەمبەرلەر سۆزى بويىچە پەلەستىنگە قايتۇرۇش ،دېگەن كىتابنى يېزىپ چىققان.

11. ھازىرقى زامان سىھيۇنىزم ھەركىتى
بۇ، شۋېتسارىيەلىك داڭلىق يەھۇدىي ژورنالست تىئودور خىرزىل باشچىلىق قىلغان ھەرىكەت. بۇ ھەرىكەتنىڭ تۈپ نىشانى پەلەستىندە يەھۇدىيلار دۆلىتىنى قۇرۇش ئارقىسدا يەھۇدىيلارنىڭ دۇنياغا ھۆكۈمرانلىق قىلىش غايىسىنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئىدى.ئۇلارنىڭ ۋەكىللىرى ئۆز پەيتىدىكى ئوسمانىيلار سۇلتانى سۇلتان ئابدۇلھەمىد بىلەن پەلەستىندە يەھۇدىي دۆلىتى قۇرۇش توغرىلىق ئىككى قېتىم سۆھبەتلەشكەن بولسىمۇ مەغلۇب بولغان. شۇنىڭ بىلەن دۇنيا يەھۇدىي ھەرىكىتى ئۆز نىشانىغا يېتىش ئۈچۈن ئوسمان ئىمپېرىيەسىنى يوقىتىش ۋە ئىسلام خەلىفىلىكىنى ئاغدۇرۇپ تاشلاش پائالىيەتلىرىگە ئاكتىپ كىرىشىپ كەتكەن.
خىرزىل باشچىلىقىدىكى يەھۇدىي مۆتىۋەرلىرى 1897-يىلى تۇنجى قېتىملىق دۇنيا سىھيۇنىزمچىلىرى قۇرۇلتىيىنى چاقىردى ھەمدە پۈتۈن دۇنيا يەھۇدىيلىرنى ئۆز ئەتراپىغا ئۇيۇشتۇرۇپ، بۈگۈنكى كۈندە دۇنيا تارىخىدكى ئەڭ خەتەرلىك قارارنامە سانىلىدىغان سىھيۇن دانىشمەنلىرىنىڭ قارارنامىسىنى تۈزۈپ چىقتى. ئەنە شۇ دەۋردىن باشلاپ يەھۇدىيلار تۈرلۈك تەشكىلات ۋە ئۇيۇشمىلار ئاساسىدا بۈگۈنكى كۈندە كۆزىمىز كۆرۈپ ئۈلگۈرگەن بۇزغۇنچىلىق ۋە ۋەيرانچىلىق نىشانلىرىنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئۈچۈن ئىنچىكىلىك ۋە ئۇستىلىق بىلەن ھەرىكەت قىلىشقا باشلىدى.
سىھيۇنىزم ئۆز ئىدىيە ئاساسىنى يەھۇدىيلار ئۆزگەرتىۋەتكەن مۇقەددەس كىتابلاردىن ئالغان. يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان زىئون دانىشمەنلىرىنىڭ قارارنامىسىدە سىھيۇنىزمنىڭ غايە – يەتكۈلىرى گەۋدىلىك ئىپادىلەنگەن. ئۇلار تۆۋەندىكىچە؛
سىھيۇنىزم پۈتۈن دۇنيادىكى يەھۇدىىلارنى ئىبراي مىللىتىدىن ئىبارەت بىر مىللەتنىڭ ئەزاسى ۋە تەركىبى دەپ قارايدۇ.
سىھيۇنىزمنىڭ غايىسى – خۇددى ئۇلارنىڭ خۇداسى يەھۋا ۋەدە قىلغاندەك يەھۇدىيلارنى پۈتۈن دۇنياغا ھۆكۈمرانلىق قىلدۇرۇش.بۇنىڭ يولى يەھۇدىيلارنىڭ ئانا ماكانى بولمىش نىل دەرياسىدىن فرات دەرياسىغا قەدەر بولغان كەڭ زېمىندا يەھۇدىيلار ھۆكۈمرانلىقىنى تىكلەش..
ئۇلارنىڭ قارارنامەسىنىڭ ئاساسىي مەزمۇنى:
يەھۇدىيلار باشقىلارنى باشقۇرۇشقا تېگىشلىك بولغان، باشقىلار بىزنىڭ خىزمىتىمىزنى قىلىشقا تېگىشلىك بولغان ئالاھىدە مىللەتمىز، بىزچە دۇنيانى باشقۇرۇشنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك يولى تەھدىد ۋە زوراۋانلىققا تايىنىپ دۆلەت باشقۇرۇش. ئاۋامنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن سىياسىي ئەركىنلىك كوزېرىنى ئىشقا سېلىش، بۇنىڭ ئۈچۈن خەلقنى ئۆز تورىمىزغا ئىلىندۇرۇش، ئۇلارغا قانداق يەمچۈك تاشلاشنى ئوبدان بىلىشىمىز كېرەك.
دىننىڭ ھوقۇق تۇتىدىغان دەۋرى ئۆتتى، بۈگۈن ھوقۇق ئالتۇننىڭ. بىز بارلىق ئاماللار بىلەن ئالتۇنلارنى ئۆز چاڭگىلىمىزغا توپلىشىمىز ۋە شۇ ئارقىلىق دۇنيانى كونترول قىلىشىمىز كېرەك.
سىياسىي ئەزەلدىن ئەخلاققا زىت نەرسە .بىز سىياسىيدا بولۇشىچە ساختىپەزلىك، قۇۋلۇق،مەككارلىق، ھىيلىگەرلىكلەرنى ئىشقا سېلىشىمىز كېرەك. ئاتالمىش ئەخلاق – پەزىلەت، ئالىيجانابلىق،سەمىمىيەت،ئاقكۆڭۈللۈك دېگەنلەر سىياسىيدا ئەكسىچە رەزىللىك دەپ قارىلىشى كېرەك.
مەقسىتىمىز ئشقا ئاشىدىغانلا بولسا ھەر قايسى خەلقلەر ئىچىدە پاھىشەلەر، بىزگە سادىق خادىملار ۋە ياراملىق يېتەكچى- باشلامچىلارنى كۆپلەپ يېتىشتۈرۈپ چىقىش يولى بىلەن ئۇلارنى بۇزۇقچىلىق ۋە كەيپ- ساپا،ئەيش – ئىشرەت يوللىرىغا ئىتتىرىش كىرەك.
مەقسىتىمىز ئىشقا ئاشىدىغانلا بولسا ئالدامچىلىق ۋە خىيانەت يوللىرىدىن ياخشى پايدىلىنىشىمىز كېرەك.
باشقىلارنى ھەر زامان ئۆزىمىزگە قارىتىش ئۈچۈن ئۇلارغا ھەر تۈرلۈك قورقۇنچلارنى سېلىپ ئۇلارنى يۈرەك ئالدى، قورقۇنچاق ھالغا كەلتۈرۈپ قويۇشىمىز،بۇنىڭ بىلەن ئۆزىمىزنىڭ ھەر قانداق قارشىلىق ۋە دۈشمەنلىكنى يېڭىش كۈچىگە ئىگە ئىكەنلىكىمىزنى بىلدۈرۈپ قويۇشىمىز كېرەك.`
ئادەملەرنى ئۆز مەقسەتلىرىمىزگە ياخشى خىزمەت قىلدۇرۇش ۋە ئۇلارنى ئالداش ئۈچۈن ھەر زامان ئەركىنلىك،تەڭلىك،مىھرىبانلىق شۇئارلىرىنى چاقىرىق قىلىپ تۇرۇشىمىز،بىزنىڭ قولىمىزدىكى ئىقتىساد ۋە بىزنىڭ ئالىملىرىمىزدىكى بىلىمگە تايانغان ئىقتىساد ھەم بىلىم مونوپوللۇقىنى يۇقىرى كۆتۈرىشىمىز كېرەك.
ھوقۇقدارلار ۋە رەھبەرلىك ئورنىدىكىلەرنى قولغا كەلتۈرۈش. ئۇلارنىڭ بىزنىڭ قولىمىزدا سايلىنىدىغان بولۇشنىڭ چارىسىنى كۆرۈشىمىز كېرەك. بۇنىڭدا ئالدى بىلەن نەدە پەسكەش ئىشلىرى كۆپ بولغان، ھوقۇق تۇتۇشنى ئىنتايىن بەك ياخشى كۆرىدىغان ھوقۇقپەرەستلەرنى ئۆز نىشانىمىز قىلىشىمىز كېرەك.
ئاخبارات ،ژورنالستلىق خىزمىتىنى كونترول قىلىش كېرەك.ئۇ پۈتكۈل دۇنيانى بىز كۈتكەن تەرەپكە بۇرايدىغان ھالقىلىق قورال.
خەلقلەر بىلەن ھۆكۈمدارلار ئارىسىدا ئىناقسىزلىق پەيدا قىلىشىمىز كېرەك.دەل شۇنداق بولغاندا مەن_مەن دېگەن پادىشاھلار ھاسىسى يۈتكەن قارىغۇدەك ئۆز ھاكىمىيتىنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن بىزگە يېلىنىدۇ.دۇنيا كۈچلىرى ئارىسىدا ئۆچمەنلىك،ئۆزئارا دۈشمەنلىك ئوتىنى يېقىپ ،ئۇلارنى توختاۋسىز جاڭجالغا سېلىشىمىز كېرەك ۋە بۇ ئارقىلىق ھاكىمىيەتنى بارلىق كۈچلەر قولغا كەلتۈرۈشكە جان_جەھلى بىلەن ئىنتىلىدىغان مۇقەددەس ئارزۇغا ئايلاندۇرۇشىمىز كېرەك.!
ھەر قايسى دۆلەتلەر ئارا بەلكى ھەر بىر دۆلەتنىڭ ئىچكى قىسمىدا ئۇرۇش ئوتلىرىنى يېقىۋىتىشىمىز كېرەك.شۇنداق بولغاندىلا ھەر قايسى كۈچلەر ھالسىرايدۇ. ھۆكۈمەتلەر ئاغدۇرۇلىدۇ. شۇ ئارقىلىق بىزنىڭ دۇنياۋى ھۆكۈمرانلىقىمىز ئۇلارنىڭ ئورنىنى باسىدۇ.
ئېزىلگەن، نامرات مىللەتلەرنىڭ ئالدىدا ئۆزىمىزنى ئۇلارغا قۇتقۇزغۇچى، زۇلۇم – تەڭسىزلىك ئاستىدىن ئازات قىلغۇچى قىلىپ كۆرسىتىپ، ئۇلارنى ئۆزىمىزنىڭ سوتسىيالىزمچىلار، ئانارخىستلار، كوممۇنستلار، مىىسسئونېرلار قوشۇنىغا قوشۇلۇشقا چاقىرىق قىلىشىمىز كېرەك.
ئاچ _ يالىڭاچ قالغان خەلقكە يېمەكلىك ۋە كىيىملىك بېرىش بىلەن ئۇلارنى ئىندەككە كەلتۈرۈپ، يولىمىزغا پۇتلاشقانلارغا قارشى ئىشقا سېلىشىمىز كىرەك.
قولىمىزدا ساقلىنىۋاتقان زور مىقداردىكى ئالتۇن زاپىسىغا تايىنىپ، ئەتەي ئىقتىسادىي كرىزىس پەيدا قىلىشىمىز، بۇنىڭ نەتىجىسىدە باشقىلارنى ئۆزىمىزگە بېقىندۇرۇش نىشانىغا يېتىشىمىز كېرەك.
بىز ھازىر تۈرلۈك يوشۇرۇن يوللار ئارقىلىق ئۆزىمىزگە شۇ قەدەر بىخەتەر ۋەزىيەتنى بەرپا قىلدۇقكى، ئەگەر بىراۋ بىزگە قارشى قورال كۆتەرسە ئۇنىڭغا قارشى بىز ئەمەس بەلكى ئۈچىنچى بىر دۆلەت قارشى تۇرىدۇ.
خەلق ئاممىسىنى خۇداسى بىلەن قارشىلىشىشقا،ئۆز رەسىم _يوسۇنلىرىنى تاشلاشقا ئېلىپ بارىدىغان ئەركىنلىك دېگەن بۇ تۆھپىكار سۆزنى كەڭ تەشۋىق قىلىشنى ھوقۇق قولىمىزغا كەلگەنگە قەدەر بىر كۈنمۇ توختىتىپ قويماسلىقىمىز كېرەك.
بىزنىڭ ھېچكىم ۋەيران قىلىۋېتەلمەيدىغان يوشۇرۇن كۈچلىرىمىز بار بولۇشى، ئۇلار ئۆز ھەرىكىتىنى تولىمۇ تىنىچ،شەپىسىز،ئاستىرتتىن، شۇنداقلا كۈچلۈك ھالدا ئېلىپ بارالايدىغان بولۇشى، ئۇلارنىڭ سېپىنى ئۈزلۈكسىز يىڭىلاپ تۇرۇشىمىز، ئەنە شۇلارغا تايىنىپ نادان ئاممىنىڭ ئوي- پىكىر ۋە ھۆكۈم، ئىرادىسىنى ئۆزىمىز خالىغان تەرەپكە بۇراش غەرىزىگە يېتىشىمىز كېرەك.
خەلقلەر قەلبىدىكى ئىمان دۆلىتىنى ۋەيران قىلىشىمىز، ئۇلارنىڭ ئېڭىدىن خۇدانىڭ مەۋجۇتلىقىنى چۆرىدىگەن بارلىق نەرسىلەرنى سۈپۈرۈپ تاشلاپ،ئۇنىڭ ئورنىنى ھەر خىل ماددا سۆيەرلىك قاراشلىرى،ئىلىم_پەن قائىدە ساۋاتلىرى بىلەن تولدۇرۇشىمىز كېرەك.چۈنكى خەلق ئىمان دۆلىتى سايىسىدا ياشىسا تىنچ،بەختىيار ياشاپ قالىدۇ.ئۇلارغا بۇنداق پۇرسەتنى ھەرگىز بەرمەسلىكمىز كېرەك.شۇنداقلا ئۇلارغا ئامالنىڭ بارىچە ئۆز _ئۆزىنى تەكشۈرۈش پۇرسىتىنى بەرمەي،ئۇلارغا تۈرلۈك_تۈمەن كاشىلىلارنى تۇغدۇرۇشىمىز،نەتىجىدە ئۇلار دۇنياۋىي كۆرەش قايناملىرىدا ئۆزلىرىنىڭ ھەقىقىي ئۆز دۈشمىنىنى مەڭگۈ بايقاپ ئالالماسلىقى كېرەك.
نادان ئاممىنىڭ پۇل _مېلىنى بىزنىڭ چۆنتىكىمىزگە تۆكتۈرىدىغان بارلىق چارە_ئاماللارنى تېپىپ چىقىشىمىز كېرەك.
ئەخلاق ۋە ئىنسانىيلىقتىن ياتلاشقان، دىن ۋە سىياسەتكە چىش _تىرنىغىچە ئۆچ جەمئىيەتلەرنى پەيدا قىلىپ ماددىي ھوزۇر _ھالاۋەت سۈرۈشنى ئۇ جەمئىيەت كىشىلىرنىڭ بىردىنبىر نىشانىغا ئايلاندۇرۇش بىلەن ئۇلارنىڭ غەيرىتىنى سۇندۇرۇپ،مەڭگۈ بىزگە قارشى تۇرالماس بىچارە ھالەتكە چۈشۈرۈپ قويۇشىمىز كېرەك.
دۇنيانىڭ كۈچ قۇدرەت تىزگىنىنى ئۆز قولىمىزغا كىرگۈزۈپ، دۇنيا كۈنتەرتىپىنى ئۆزىمىز بەلگىلىشىمىز. بارلىق خىزمەتلەرگە ئۆزىمىز باشچىلىق قىلىشىمىز، خەلقئارالىق سىياسەت بەلگىلەش ئۆز خەلقىمىزنىڭ قولىدا بولىشى كېرەك.
بىز ئاللىقاچان ھەر جاي، ھەر ماكاندا يۇغۇشتۇرۇۋېلىش مومكىن بولمىغۇدەك بۆلۈنۈش،پاتپاراقچىلىق ئۇرۇقلىرىنى تېرىۋەتتۇق. مادداپەرەس ۋە مىللەتپەرەس نادان خەلقلەرنىڭ پايدا-_مەنپەئەتى ئارىسىدا توقۇنۇش پەيدا قىلىپ ئۇلارنىڭ جەمئىيتىنى خۇددى بىر دىنىي ئەسەبىيلىك ۋە گورۇھۋازلىق غەۋغالىرىنىڭ ئوت قايناملىرىغا ئايلاندۇرۋەتتۇق.بىز بۇنىڭ ئۈچۈن 20 ئەسىردىن بېرى توختىماي كۆرەش قىلىۋاتىمىز. شۇنىڭ ئۈچۈن ھەر قانداق بىر ھۆكۈمەت ۋە ياكى دۆلەتنىڭ بىزگە قارشى تۇرۇش ئۈچۈن ئىككىنچى بىر دۆلەتتىن ياردەم ئېلىشى ئاساسەن مۇمكىن ئەمەس. چۈنكى دۇنيا ئەللىرى ھەر قانداق بىر ئاددىي ئىتتىپاقنىمۇ بىز قوشۇلماستىن تەشكىللىيەلمەيدۇ.مانا بۇ، دۇنيا ئەللىرىنىڭ ئىختىيار تىزگىنى بىزنىڭ چاڭگىلىمىزدا بولغانلىقىدىن بولىۋاتقان ئىشلار.
خۇدا بىزنى دۇنيانى باشقۇرۇشقا لايىق ھالدا باشقا مىللەتلەردە تېپىلمايدىغان ئالاھىدە ئۆزگىچىلىك ۋە خۇسۇسىيەتلەر بىلەن ياراتقان. ئەگەر باشقىلاردىمۇ بىزدىكى تالانت ۋە تالانتلىقلار بولسىدى، ئۇلار ئاللا بۇرۇنلا بىزنى يوقىتىپ بولغان بولاتتى.
بىز باشقىلارنىڭ ئەڭ سەزگۈر ھىس- تۇيغۇ ئوتلىرىنى ئۆچۈرۈش ئورنىغا ئۇلاردىن ئۇستىلىق بىلەن پايدىلىنىشىمىز كېرەك.
باشقىلارنىڭ ئىدىيە،_پىكىرلىرىگە ئاستىرىتتىن سىڭىپ كرىپ،ئۇنى ئۆز مەنپەئەتلىرىمىزگە خىزمەت قىلدۇرۇشىمىز كېرەك.
خەلق ئاممىسىنىڭ ئاڭ_پىكرىنى توختىماي چالغىتىپ،ئۇلارنى توغرا ئويلاش ۋە كۆرۈش ئىقتىدارىدىن مەھرۇم قىلىپ شۇ دەرىجىگە چۈشۈرۈپ قويۇشىمىز كېرەككى،ئۇلار بىز نېمە دېسەك شەكسىز ھەقىقەت دەيدىغان بولسۇن،ئۇلارنىڭ راست بىلەن يالغاننى ئايرىۋالالىغۇدەك ھالى قالمىسۇن.شۇنىڭ بىلەن بىرگە بىز باشقىلارغا ياڭراق ۋەدىلەرنى بېرىشتىن باشقا ۋەزىپىسى بولمىغان زىيارەت ئۆمەكلىرىنى قەرەللىك ھالدا تەشكىللەپ، تۆت ياققا ماڭدۇرۇپ تۇرۇشىمىز كېرەك.
ئاۋامنى سىياسەتنى چۈشىنىش ئىقتىدارىدىن مەھرۇم قىلىپ، ئۇلاردا سىياسەتكە قىزىقمايدىغان، سىياسەتنى ئۆزلىرىگە قىلچە مۇناسىۋەتسىز دەپ قارايدىغان ھالەتنى بەرپا قىلىشىمىز كېرەك.
بارلىق سودا- سانائەت ئىشلىرىنى ئۆز چاڭگىلىمىزغا كىرگۈزىشىمىز. كىشلەرنى ئويۇن- تاماشا، ئەيش- ئىشرەت، كەيپ – ساپا، چۈشكۈنلۈككە كۆنۈكتۈرىشمىز كېرەك.
قەرز بېرىشنى كۆپەيتىپ، ئۆسۈمنى ئۆستۈرىشىمىز، ئىش ھەققىنى ئۆستۈرۈشىمىز كىرەك. شۇنداق قىلغاندىلا نادان ئاممىنىڭ ئالدىمىزدا يىقىلىپ، بىزگە باش ئۇرغىنىنى كۆرىمىز.
ھۆكۈمەت ئىشلىرىدا ئىچىمىزدىكىنى ئاشكارىلىماسلىقىمىز، ئەتەي يالغان قىياپەت كۆرسىتىپ، زۇلۇم- سىتەم، ئېزىشكە قارشى تۇرۇشىمىز، ئەركىنلىكنى مەدھىيەلەپ، زوراۋانلىقنى قارىلىشىمىز كېرەك.
ئايرىم، جەلبكارلىقى يوق بىر قىسىم گېزىت- ژۇرناللاردىن باشقا بارلىق مەتبۇئات ساھەسىنى ئۆز قولىمىزدا تۇتىشىمىز، ئۇلار ئارقىلىق تۈرلۈك يالغان- ياۋىداق، مىش- مىشلارنى ھەقىقەت سۈپىتىدە بازارغا سېلىشىمىز كېرەك.
نادان ئاممىنى مەنپەئەتلىك ئىشلاردىن يىراقلاشتۇرۇپ، ھوزۇر- ھالاۋەت، جىنسىي لەززەت ئىزدەپلا يۈرىدىغان ئادەملەرگە ئايلاندۇرۇشىمىز كېرەك.
ھوقۇقدارلار بىزنىڭ بۇيرۇقىمىزغا خىلابلىق قىلىشقا پىتىنالمايدۇ. چۈنكى ئۇلار بىزگە قارشى چىققانلارنىڭ ئاقىبىتى تۈرمە ياكى ھاياتىدىن ۋاقىتسىز جۇدالىشىش ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈنمۇ ئۇلار بىزگە زىيادە ئامراق، مەنپەئەتىمىزنى قوغداشتا ئاكتىپ.
بىز ئۆز پىلانلىرىمىزنى پەيتى كېلىشتىن بۇرۇن ئاشكارىلىماسلىقىز، پۇرسەت يېتىپ كېلىشتىن بۇرۇن قارا ئاۋامنىڭ كۈچ- قۇدرەت، ئىمكانىيەتلىرىگە تەگمەسلىكىمىز كېرەك.
بىز ئەل رايىنى تىزگىنلەپ، ئۇلارنى ئۆزىمىز خالىغانلا ئادەمگە ئاۋاز بەرگۈدەك ھالەتكە ئەكەلگەندىن كىيىن ھاكىمىيەت ئۈستىگە بىز كۈتكەندەك ئادەملەر چىقىشى ئۈچۈن ئەركىن سايلام ۋە ئەركىن ئاۋاز بېرىش تۈزۈمىنى بەرپا قىلىشىمىز كېرەك.
ئائىلىلەرنى ۋەيران قىلىشىمىز، ئادەملەردە شەخسىيەتچىلىك ۋە ئۆزەمچىلىك خاھىشىنى ئۇلغايتىشىمىز. ئۇلارنى قارشىلىققا، تۈزۈمدىن چىقىشقا كۈشكۈرتىشىمىز كېرەك.
جەمئىيەتتىكى يۈزلۈكلەر قاتلىمىنىڭ چوڭ ھوقۇقلارنى قولغا كىرگۈزۈۋېلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشىمىز كېرەك.
ھوقۇق تۇتىدىغانلار «ئارقا كۆرۈنۈشى» ياخشى ئەمەس، ئەلدىن يوشۇرۇن جىنايەت پاتقىقىغا پاتقانلار بولۇشى كىرەك. مانا مۇشۇنداقلارلا ئۆز مەخپىيەتلىكلىرىنىڭ سىرتقا يېيىلىپ كېتىشىدىن قورقۇپ بولسىمۇ، بىزنىڭ بۇيرۇق- پەرمانلىرىمىزنى سادىقلىق بىلەن ئىجرا قىلىدۇ. بىز بۇنىڭ بىلەنلا قالماي، ئۇنداقلارنى كۈچىمىزنى بارىچە داھىيلاشتۇرۇپ، ئۇلۇغ قەھرىمانلارغا ئايلاندۇرۇشىمىز كېرەك.
ھەر قاچان ئۆزىمىزگە پايدىسى تېگىدىغان ئىنقىلاب، توپىلاڭلار بولۇپ قالسا ياردەم قولىمىزنى سۇنۇشىمىز كېرەك.
بىز ئۆز نىشانلىرىمىزنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئۈچۈن مەخپىي كۈچلەرنى، يوشۇرۇن شايكىلارنى يېتىشتۈردۇق. قارا قورساق ھايۋانلار ئۇلارغا بىلمەي ئەگىشىدۇ. تېخى ئۇلارنىڭ سورۇن- يىغىلىشلىرىغا قاتنىشىدۇ. بۇنىڭ بىلەن بىز ئۇلارنى ئاسانلا ئىندەككە كەلتۈرۈپ ئۆزىمىزگە ئىشلىتەلەيمىز.
بىزدەك ئىلغار خەلقنىڭ تۆت تامغا چېچىلىپ كېتىشى قانداقتۇر ئاجىزلىق، بەختسىزلىك ئەمەس بەلكى پەرۋەردىگارنىڭ بىزگە بەرگەن نېئىمىتى، ئىنئامى دەپ چۈشۈنۈلۈشى كىرەك. مانا شۇ چېچىلاڭغۇلۇق دەل بىزنى دۇنياغا خوجا بولۇشقا ئېرىشتۈرىدۇ. كەلگۈسىدە بارلىق نەشرىيات، مەتبۇئات ئورگانلىرى، ئىدىيە، ئوي – پىكىرلەرنى ئىپادىلەش شەكىللىرىنىڭ ھەممىسى بىزنىڭ ھاكىمىيىتىمىزنىڭ قولىدا بولىدۇ. بىزگە قارشى ھەرقانداق بىر نەشىر ئورگىنى بولىدىكەن ئۇنى قانۇن نامى ئاستىدا ئىشتىن توختىتىشىمىز كېرەك. بىزنىڭ ھەرخىل پرىنسىپ ۋە يۆنىلىشكە ئىگە گېزىت- ژۇرناللىرىمىز بار. ئۇلارنىڭ ھەممسى بىزنىڭ مەقسىدىمىز ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ.
بىز باشقىلارنى ھەر رەڭ- ھەر خىلدىكى ئىشرەتخانا، بەزمەخانا، ئويۇن- تاماشا، ئاممىۋىي كۇلۇبلار، سەنئەت، جىنسىيەت، شەھۋانىيلىق، زەھەرلىك چېكىملىك قاتارلىق ۋاسىتەلەر بىلەن گول قىلىپ تاشلاپ، ئۇلارنى بىزگە قارشى چىقىش، بىزنىڭ پىلانلىرىمىزغا توسقۇنلۇق قىلىشتىن مەھرۇم قىلىشىمىز كېرەك.
بىز بارلىق كوللېكتىپ خاراكتېرىنى ئالغان نەرسىلەرنى كۆزدىن يوقىتىشىمىز، ئۇنىۋېرسىتېتلارنى بىزنىڭ خاس پىلانلىرىمىزغا ماس ھالدا قايتا ئۆزگەرتىپ قۇرۇپ چىقىشىمىز كېرەك.
بىزگە قارشى تۇرغانلارغا قارىتا بارلىق قاتتىق قوللۇق ۋە زوراۋانلىق ۋاسىتەلىرىنى ئىشقا سېلىشىمىز كېرەك.
مىسسىئونېرلىق تەشكىلاتلىرىنى كۆپلەپ قۇرۇپ، ئۆز تەسىر دائىرەمىزنى كېڭەيتىشىمىز كېرەك.
ھاكىمىيەت قولىمىزغا چۈشكەن كۈندىن باشلاپ زېمىن يۈزىدە بىزنىڭ دىنىمىزدىن باشقا دىننىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشىغا قەتئىي يول قويماسلىقىمىز كېرەك.


سىھيۇنىزىم(زىئونىزىم) ھەرىكەتىنىڭ تارىخي يىلتىزى

سىھيۇنىزىمنىڭ تارىخى ئۇزۇن بولۇپ، ئۇ تەۋرات تېكىستلىرىنىڭ ئۆزگەرتىلىشى بىلەن باشلانغان. تەۋراتنىڭ ئەسلىي تېكىستلىرىگە ئالماشقان يالغان تېكىستلەر يەھۇدىيلارنىڭ باشتىكى مىللەتچىلىك ئىدىيەسىنى تېخىمۇ كۈچەيتىۋەتكەن. خىرزىل ئېلىپ بارغان تىرىلىش ھەرىكىتى ئەسلىي سىھيۇنىزىمنىڭ سىستېمىلاشقان ۋە يېڭىلانغان شەكلى بولۇپ قالدى.
سىھيۇنىزىم ئىدىيىسى ساختا تەۋرات تېكىستلىرى ۋە يەھۇدىيلارنىڭ مىللىي تۇرمۇش دەستۇرى «تەلمۇد» ئۈگۈتلىرى، كۆرسەتمىلىرىگە ئاساسلىنىدۇ.
سىھيۇنىزىم داھىيلىرىنىڭ نۇرغۇنى ئەمەلىيەتتە ھېچقانداق دىنغا ئىشەنمەيدۇ. يەھۇدىيچىلىق ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي نىشانلىرىنى ئىشقا ئاشۇرۇشتا پايدىلىنىدىغان قالقان ياكى كوزېردىن ئىبارەت.
سىھيۇنىزىم دۇنيا يەھۇدىيچىلىق ھەرىكىتىنىڭ سىياسىيلاشقان شەكلى. ئۇنىڭ ھىندىلارنىڭ يۇز قولى بار ۋىشنو ئىلاھىدەك دۇنيادىكى ھۆكۈمەت ئاپپاراتلىرىنىڭ كۆپىدە قولى بولۇپ، بۇ قوللار يەھۇدىيلار مەنپەئەتىگە چېتىشلىق ئىشلاردا ئۆز ھۆكۈمەتلىرىنى يېتەكلەش رولىنى ئۆتەيدۇ. ئۇلار يەنە ئۆز نۆۋىتىدە ئىسرائىلىيە دۆلىتىنىمۇ يېتەكلەيدۇ ۋە پىلان كۆرسىتىدۇ. دۇنيادىكى يەھۇدىي مۇتەپەككۇر ، داھىيلىرىمۇ ئۇنىڭ رەھبەرلىكىگە بوي سۇنىدۇ. ياۋروپا ۋە ئامېرىكىدا كۆرۈنۈشتە ھەرخىل شەكىل ئالغان ئەمما ماھىيەتتە پۈتۈنلەي دۇنيا يەھۇدىيلىرىنىڭ مەنپەئەتى ئۈچۈن ئىشلەيدىغان نەچچە يۈزلىگەن سىھيۇنىزىم تەشكىلاتلىرى بار. كىشىلەرنىڭ بىرلىرى بۇلارنىڭ كۈچىنى بەك يۇقىرى مۆلچەرلەيدۇ، يەنە بىرلىرى ئۇلارنى ئانچە قاتارغا ئېلىپ كەتمەيدۇ. بۇلارنىڭ ئىككىلىسى توغرا ئەمەس. چۈنكى بۈگۈنكى ئەمەلىيەتتىن قارىغاندا، يەھۇدىيلارنىڭ ھازىرىنىڭ ئەھۋالى تارىختىكى ھەرقانداق بىر مەزگىلدىكىدىن باشقىچە تۈس ئالماقتا.

ئەرەبچە
«ھازىرقى زامان ئىسلام ئىنسىكلوپېدىيەسى» پروگرامما كىتابىدىن تەرجىمە قىلىندى

تولۇق ئوقۇش

Yang zingshin Zadi Qandaq Adem?

ياڭ زىڭشىن زادى قانداق ئادەم؟


ياڭ زېڭشىن 1863-يىلى يۈننەن ئۆلكىسىنىڭ مېڭزى ناھىيىسىدە بيۇكىرات ئائىلىسىدە تۇغۇلغان.
1889-يىلى يىگىرمە ئالتە يېشىدا بېيجىڭدا دۆلەتلىك كېجۈي ئىمتىھانىغا قاتنىشىپ، جىنشى ئۇنۋانىنى ئېلىپ ئەمەلدار بولغان ۋە گەنسۇ ئۆلكىسىنىڭ جۇڭۋېي ناھىيىسىدە ئامبال، خېجۇ ۋىلايىتىدە ۋالىي، گەنسۇ ھەربىي مەكتىپىدە مۇدىرلىق ۋەزىپىلىرىنى ئۆتىگەن.
ياڭ زېڭشىن 1907-يىلى 44 يېشىدا، شىنجاڭنىڭ شۇ چاغدىكى باش مۇپەتتىشى ليەن كۈينىڭ تەكلىپىگە ئاساسەن شىنجاڭغا چىقىپ، شىنجاڭ قۇرۇقلۇق ئارمىيە مەكتىپىنىڭ مۇدىرى بولغان.

1912-يىلى شىنجاڭنىڭ ھەربىي، مەمۇرى ھوقۇقىنى چاڭگىلىغا ئالغان ياڭ زېڭشىن ئۆز ھاكىمىيىتىنى مۇستەھكەملەش، يەرلىك خەلقنى قۇل قىلىش، تالان-تاراج قىلىش ۋە نادانلىقتا قالدۇرۇپ باشقۇرۇش ئۈچۈن، كىشىنىڭ ئەقلى يەتمەيدىغان شۇملۇقلارنى قىلغان.

ياڭ زېڭشىننىڭ «خەلقنى نادانلىقتا قالدۇرۇپ، بىخودلۇقتا تىزگىنلەش» سىياسىتى ھەممىدىن ۋەھشى بولۇپ، ئۇ ھوقۇق تۇتقان ئون يەتتە يىل ئىچىدە، ھېچقانچە قۇرۇلۇش قىلمىغان، مەدەنىي مۇئەسسەسە، ئاخبارات ئورگىنى قۇرمىغان. بىر پارچىمۇ گېزىت چىقارمىغان. تىياتىرخانا، مەدەنىيەت يۇرتى، كىتابخانا دېگەنلەردىن سۆز ئېچىش تېخىمۇ مۇمكىن ئەمەس ئىدى.

ياڭ زېڭشىننىڭ ئون يەتتە يىل ئىچىدە قىلغان ئىشى:
1916-يىلىنىڭ ئاخىرىدا مايتاغدا قۇرغان چاقپەلەك بىلەن ئايلاندۇرۇپ كىرسىن چەككىلەيدىغان بىر دۇكان،
1918-يىلى تۇرپاندە قۇرۇلغان ئوتتۇز ئۇرچۇقلۇق يىپ ئېگىرىش زاۋۇتىغا بەرگەن قەرز،
1925-يىلى ئۈرۈمچىدە قۇرۇلغان توقۇمىچىلىق شىركىتىگە بەرگەن رۇخسەت ۋە شۇيىلى ئېچىلغان شوپۇرلۇق مەكتىپىدىنلا ئىبارەت بولغان.

ئۇنىڭدىن باشقا، ئۇ ئۆزىنىڭ مىلىتارىستلىق ھۆكۈمرانلىقىنى كۈچەيتىش، يەرلىك مىللەتلەرنى تېخىمۇ قاتتىق ئېكىسپىلاتسىيە قىلىش ئېھتىياجىنى كۆزدە تۇتۇپ، 1920-يىلى موڭغۇل-قازاق مەكتىپى ئاچقان، بۇ مەكتەپكە يۇقىرى تەبىقىغە مەنسۇپ موڭغۇل، قازاق بايلىرىنىڭ باللىرىنى قوبۇل قىلىپ، خەنزۇچە ئوقۇتۇپ، ئۇلاردىن ئۆز ھاكىمىيىتىگە سادىق موڭغۇل، قازاق ئەمەلدارلىرىنى يېتىشتۇرۇشنى كۆزدە تۇتقان. سوۋېت ئىتتىپاقى بىلەن بولىدىغان دېپلوماتىيە ۋە سودا مۇناسىۋىتى ئېھتىياجى ئۈچۈن، 1924-يىلى رۇسچە قانۈن-سىياسەت مەكتىپى ئېچىپ، بۇ مەكتەپتە ئەشەددىي كاللا كېسەرلەرنى يېتىشتۇرمەكچى بولغان.

ياڭ زېڭشىننىڭ يۇەن شىكەيگە يازغان خېتى

ياڭ زېڭشىن ئۆز ھۆكۈمرانلىقىنى داۋاملاشتۇرۇش ئۈچۈن، قولىدىن كېلىدىغان چارىلەرنىڭ ھەممىسىنى قىلغاندا، مائارىپنى راۋاجلاندۇرماسلىقنى بىر مۇھىم مەزمۇن قىلغان. ئۇ «نادانلارنى باشقۇرۇش ئوڭاي، باستۇرۇشمۇ ئوڭاي» دەپ قارىغان. خەلقنىڭ بىر نەرسە بىلىپ قېلىشىدىن قورققان، ھەتتا ئىچكىرىدىكى گېزىت-ژورناللارنىڭ، سوۋېت ئىتتىپاقىدىن مەتبۇئات بۇيۇملىرىنىڭ شىنجاڭغا كىرىشىنى چەكلىگەن.
بىز بۇنى ئىسپاتلاش ئۈچۈن ۋىن فىرەننىڭ(1910-1986)(شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ سابىق ئىلمىي مۇدىرى)«شىنجاڭ تارىخ ماتېرىياللىرى»نىڭ 8-سانىدا ئېلان قىلىنغان «شىنجاڭدا ياپونغا قارشى مىللىي بىرلىكسەپنىڭ قۇرۇلۇشى ۋە ئۇنىڭ بۇزۇلۇشى» دېگەن ئەسلىمە ماقالىسىدىكى بىر-ئىككى ئابزاسنى نەقىل كەلتۈرسەك بولىدۇ.

ماقالىدە مۇنداق يېزىلغان:
«تارىختا ئۆتكەن فېئودال مىلىتارىسىتلار شىنجاڭدىكى ھەر مىللەت خەلقىگە نىسبەتەن سىياسىي جەھەتتە: ‹ئۆز يېغىدا ئۆز گۆشىنى قورۇش›، مەدەنىيەت جەھەتتە: ‹نادانلاشتۇرۇش› سىياسىتىنى قوللانغانىدى. ‹ئىستىغپار ھۇجرىسى خاتىرىلىرى›دە، مەن ياڭ زېڭشىننىڭ يۇەن شىكەيگە يازغان بىر ئاسما خېتىنى كۆرگەنىدىم. ئۇنىڭدا ‹چەنتۇلارنىڭ مەدەنىيەت-مائارىپى راۋاجلاندۇرۇلسا، ئۇلارنىڭ ھاكىمىيەت ئىدىيىسى قوزغىلىدۇ. بۇ چوقۇم شىنجاڭنى قالايمىقانچىلىققا ئېلىپ بارىدۇ› دېيىلگەن.
1934-يىلى ئەتىيازغىچە شىڭ شىسەينىڭ دوبەن مەھكىمىسىنىڭ دەرۋازىسى بېشىغا ياغاچ تاختىغا ئويۇلغان:

يىراق شەرقتىن كەلدىم بۇ ياققا،
چىڭ ساقلاپ تۇرىمەن غەربنى.
قالدۇرىمەن بىلىمسىز، نادانلىقتا،
پادىشاھقا بوي سۇندۇرىمەن خەلقنى.

دېگەن مەزمۇندىكى خەت ئېسىلغانىدى)

دوبەن مەھكىمىسىنىڭ شەرقىي باغچىسىدا ياڭ زېڭشىن يازغان:

‹جۇمھۇرىيەت ئەمدىلا قۇرۇلغانىدى،
ئۇيالماي ئاتاشتى ھەممە جايدا خاقان بىز دەپ،
جۇڭيۈەن(ئوتتۇرا تۈزلەڭلىك) تالاشلىرىدىن مۇستەسنا ئۆزۈم،
گۈزەللىكتە ئەلا ئىدى چېگرام مېنىڭ،
لەشكەر باشلاپ كەلدىم جەنۇپتىن شىمالغا،
ئايلاندۇرىمەن بۇلارنى ئۇزاققىچە نادان پۇقراغا›
دېگەن مەزمۇندىكى بېغىشلىما ئېسىلغانىدى.

ئۇنىڭ بېغىشلىمىلىرىنى بىرلەشتۈرگەندە، ئۇنىڭ كۆڭۈل قويۇپ ئىزدەنگىنى فېئوداللىق بۆلۈپ باشقۇرۇش، سىياسىي جەھەتتە، قېرىنداش مىللەتلەرگە نىسبەتەن قۇراللىق باستۇرۇش، مەدەنىيەت جەھەتتە نادانلاشتۇرۇش سىياسىتىنى يولغا قۇيۇش، بۇنىڭ بىلەن شىنجاڭدىكى ھەر مىللەت خەلقىنى ئاڭسىز، ساۋاتسىز ھالەتتە مەڭگۈ ئىپتىدائىي تۇرمۇشتا قالدۇرۇشتىن ئىبارەت ئىدى. كومپارتىيە شىنجاڭغا كېلىپ، ئىشنى مەدەنىيەت قۇرۇلۇشىدىن باشلىغانىدى.»

بىز تەقدىرىمىزنىڭ ئارغامچىسىنى ئون يەتتە يىل ئالقىنىغا ئېلىۋالغان بۇ سىياسىي سېھرىگەرنىڭ چىڭ سۇلالىسىنىڭ پادىشاھى بىلەن ئۆتكۈزگەن شىنجاڭنى ئىدارە قىلىش ھەققىدىكى بىر قېتىملىق سۆھبىتىنى ئەسلەيدىغان بولساق، ئۇنىڭ سۇيىقەستىنى ۋە رەزىل ماھىيىتىنى يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا چۈشىنىمىز.
بىر قېتىم خان ياڭ زېڭشىننى بېيجىڭغا چاقىرتىپتۇ. ياڭ ئوردىغا كىرىپ خانغا ئۆز خىزمىتىدىن دوكلات بېرىپتۇ.
خان ئۇنىڭدىن تازا رازى بولماپتۇ:
«سەن ۋاقتىدا ھوشۇڭنى تاپ، بولمىسا پۇشايماننى ئالىدىغان قاچا تاپالماي قالارسەنمىكىن؟»دەپتۇ غەزەپلەنگەن ھالدا.
«بۇ نېمە دېگەنلىرى؟» دەپ سوراپتۇ ياڭ ھەيران بولۇپ.
خان كەسكىن قىلىپ شۇنداق دەپتۇ:
«شىنجاڭ- يېڭى يەر ھەم مۇرەككەپ جاي. ئەگەر بىرەر توپىلاڭ بولۇپ قالسا، سېنىڭ ئون مىڭ چېرىكىڭ نېمە قىلالايدۇ؟ سەن دەرھال چېرىكنى كۆپەيتمىسەڭ بولمايدۇ.»
ياڭ زېڭشىن بۇ گەپنى ئاڭلاپ قاقاقلاپ كۈلۈپ كېتىپتۇ-دە:
«خان ئالىيلىرى، مەنچە بولسا مۇشۇ ئون مىڭ چېرىكنىمۇ تارقىتىۋېتەيمىكىن دەيمەن. شىنجاڭدىكى يەرلىك خەلقلەرنى چېرىك بولمىسىمۇ باشقۇرغىلى بولىدۇ» دەپتۇ.
«بۇ نېمە دېگىنىڭ؟» دەپتۇ خان ھەيران بولۇپ ھەم «چېرىكى يوق ئەمەلدار ھاكىمىيەتنى تۇتۇپ تۇرالامدۇ؟» دەپ سوراپتۇ.
«بىزنىڭ ئۇ يەردە تۇتۇپ تۇرالايدۇ» دەپتۇ ياڭ ئىشەنچ بىلەن.
«ئېيتە قېنى، جەمئىيەتنى قانداق باشقۇرىسەنكىن؟» دەپتۇ خان قىزىققان ھالدا.
«مەن خەلققە دىنىي ئەركىنلىك بېرىمەن ۋە باشقا سورىغان نەرسىلەرنى بېرىمەن» دەپتۇ ياڭ.
خان يەنە: «ھەممىنى بېرىۋەرسەڭ، بىر كۈنى ئۇلار سەندىن ‹ھوقۇقىڭنىمۇ بەر› دەپ سورىمامدۇ؟» دەپتۇ.
«ئۇ خەق ‹ھوقۇقىڭنى بەر› دېمەيدۇ، چۈنكى مەن ھەممىنى بەرگەن بىلەن، مائارىپنى بەرمەيمەن» دەپتۇ ياڭ.
«مائارىپنى بەرمىگەننىڭ نېمە پايدىسى؟» دەپ سوراپتۇ خان مەنسىتمىگەن ھالدا.
ياڭ ناھايىتى ھۇزۇرلانغان ھالدا شۇنداق دەپتۇ:
«مائارىپى يوق مىللەت- كۆمتۈرۈپ قويغان قازاننىڭ ئاستىدىكى قوڭغۇزغا ئوخشايدۇ، جاھان مۇشۇ دەپ يۈرۈۋېرىدۇ. نادان خەلقنى باشقۇرماق ئاسان. ئۇلارنى قويغا ئوخشاش خالىغان تەرەپكە ھەيدەپ كەتكىلى بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈنلا، مەن ئۇلارغا مائارىپنى بەرمەيمەن. ئۇلارنىڭ ئارىسىدىن چىققان ھەر قانداق ئىقتىدارلىق ۋە ئەقىللىق كىشىنى دەرھال نەزەربەند قىلىمەن، بىر باھانە تېپىپ يوق قىلىمەن. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە بىر ئامالىم بار. ئىككى ناداننىڭ ئوتتۇرىسىغا ئازراق بىر مەنسەپنى تاشلاپ قويىمەن. ئۇ: ‹مەن ئالىمەن› دەيدۇ، بۇ: ‹مەن ئالىمەن› دەيدۇ، ھەرگىز بىر-بىرىگە ئۆتۈنمەيدۇ، ھەتتا دۈشمەنلىشىدۇ، ئاندىن مېنىڭ ئالدىمغا كىرىپ بىر-بىرىنى چاقىدۇ، ئۇ كەلسىمۇ، ‹سېنىڭ توغرا، چىڭ تۇر› دەيمەن. بۇ كەلسىمۇ، ‹سېنىڭ توغرا، چىڭ تۇر› دەيمەن. شۇنىڭ بىلەن ئىككىسى توختىماي ئېلىشىپ، ھەر ئىككىلىسى مېنى ئۆزلىرىگە ‹شەپقەتچى خۇدا› دەپ بىلىدۇ... مەن يۇرتنى ئەنە شۇنداق سورايمەن...»

مەنبە:
http://bbs.xabnam.com/read.php?tid-89196.html
*******************************************

تولۇق ئوقۇش

kuylerdin bir piyale: rubaiylar

كۈيلەردىن بىر پىيالە: رۇبائىيلار

چاقماق چېقىپ ئاسماندا پۈتۈن دۇنيا يانماقتا.
قاخشال بولغان توغراقمۇ ياندى ئاشۇ چاقماقتا.
دەريالارمۇ تاشقىندا دولقۇن ياساپ ئاقماقتا.
ئەمدى بىزگە بۇ دۇنيا ئۈمىد بىلەن باقماقتا.

(1989-يىل 18-نويابىر)م

كۈيلەردىن بىر پىيالە


(1)
كەل ساقىي، قەدەھنى قەدەھكە تەككۈز.
مەيخانە كۈيىنى پەلەككە يەتكۈز.
خۇشاللىق بېغىشلاپ شارابىڭ بىلەن
كۆڭۈلدىن غەم – قايغۇ، ھەسرەتنى كەتكۈز.
(1988-يىل 18-مارت)

(2)
ئۈلپەتلەر ئولۇشۇپ شاراب ئىچىشتۇق.
غەملەردىن قۇتۇلۇپ شادلىق تېپىشتۇق.
ۋە لېكىن نادانلىق قىلىپ ھەممىمىز،
يۈرەكنى بىر قەدەھ مەيگە تېگىشتۇق.
(1988-يىل 26–مارت)

(3)
مەيخانەڭ ئىچرە ساقىي ناۋا قىلسام،
ھاجىتىڭ بولسا ئەگەر راۋا قىلسام،
نە ئارمان قالار ئىدى مەندە شۇتاپ،
دەردمەنلەر يۈرىكىگە داۋا قىلسام.
(1989-يىل 21-ئاپرېل)

(4)
چاقماق چېقىپ ئاسماندا پۈتۈن دۇنيا يانماقتا.
قاخشال بولغان توغراقمۇ ياندى ئاشۇ چاقماقتا.
دەريالارمۇ تاشقىندا دولقۇن ياساپ ئاقماقتا.
ئەمدى بىزگە بۇ دۇنيا ئۈمىد بىلەن باقماقتا.
(1989-يىل 18-نويابىر)

(5)
جانانىم دەپ جېنىم خارلىقتا ئۆتمەكتە.
تاپالماي ۋەسلىنى زارلىقتا ئۆتمەكتە.
يۈرەكمۇ قىسىلىپ ھەتتاكى كۆكرەكتە
قارا ھىجران ئارا تارلىقتا ئۆتمەكتە.
(1990-يىل 10-ئىيۇل)

(6)
ئايا ساقىي، مېنى دوستۇ – ياران ئەيلەپ،
شاراب بەردىڭ دىلىمنى شادىمان ئەيلەپ.
مۇيەسسەر بولدى دوستلۇق مېھرىگە كۆڭلۈم،
سېنىڭ شۇ مەيخانەڭنى ئاشىيان ئەيلەپ.
(1990-يىل 12-ئىيۇل)

(7)
مېنى غەمدە قويۇپ تەڭرىم، نىگارىم كۆڭلىنى شاد قىل.
مېنى خار ئەيلىسەڭ مەيلى، ئۇنىڭ قەددىنى شەمشاد قىل.
مېنى چۆللەردە سەرسان قىل، ئۇنى ئۆز يۇرتىدا خان قىل.
مېنى ئىشقىدا بىدار قىل، ئۇنى ھىجراندىن ئازاد قىل.
(1990-يىل 12-ئىيۇل)

(8)
ئەي گۈل، ئەنبەر چېچىپ خۇشبۇي ھاۋا ئەتكىن.
ئەي بۇلبۇل، سەنمۇ ھەم ياڭراق ناۋا ئەتكىن.
ئەي ساقىي، سەنمۇ تەييارلاپ شاراب شۇدەم،
مېنىڭ دەردلىك دىلىمغا بىر داۋا ئەتكىن.
(1990-يىل 13-ئىيۇل)

(9)
كۆزۈم، يار ھۆسنىنى كۆرمەككە ئىمكان ئەت.
تىلىم، تەشنا بولۇپ ۋەسلىگە ئەفغان ئەت.
ئىلاھا، ئىشقى يوقنى بىر ئېشەك دەرمىش.
مېنى يار ئىشقى بىرلە ياخشى ئىنسان ئەت.
(1990-يىل 14-ئىيۇل)

(10)
ئەجەپ بىر ئاشىقى شەيدا ئىرۇرمەن ئول پەرىۋەشكە.
ماڭا ئۇيقۇ ھارام بولدى قاراپ ئول يارغا – مەھۋەشكە.
ئۇنىڭ ئىشقى پىراقىدا يېزىپ غەمكىن شېئىرلارنى
بولۇپ ئىشقى بىدار، ئاخىرى ئايلاندىم قەلەمكەشكە.
(1990-يىل 14-ئىيۇل)

(11)
سەندەك بىر بالا بارمۇ؟ مەندەك مۇپتىلا بارمۇ؟
بۇ ئالەمدە ئىزدىسەم دەردىمگە داۋا بارمۇ؟
كۆڭلۈمنى شاد ئەتكىلى بۇلبۇلى ناۋا بارمۇ؟
غەمدىن ئازاد ئەتكىلى سەندەك دىلرەبا بارمۇ؟
(1990-يىل 15-ئىيۇل)

(12)
قارا ئىكەن يارىمنىڭ قاشى بىلەن قاراقى.
قارا قىلدى ئالەمنى يارنىڭ ئىشقى - پىراقى.
ھىجران دەردى سالسىمۇ ئاق كۆڭلۈمگە قارا داغ،
يېنىپ تۇرار قەلبىمدە نۇرلۇق ئۈمىد چىراقى.
(1990-يىل 16-ئىيۇل)

(13)
ئايدەك ئاپئاق يۈزۈڭگە ئايدەك قارا قاش ئەتتى.
قىزىل گۈلدەك لېۋىڭگە قەننى ئارىلاش ئەتتى.
لېكىن سېنى خۇدايىم يەنە باغرى تاش ئەتتى.
ۋەسلىڭ ئۈچۈن جان بېرىپ كىم مۇرادىغا يەتتى؟
(1990-يىل 16-ئىيۇل)

(14)
ئۇيغۇر قىزى ياسىنىپ چىرايلىق جامال ئەتتى.
ئىپار چېچىپ ھۆسنىدىن خۇشپۇراق شامال ئەتتى.
ئوتلۇق ئاھۇ كۆزلىرى ئىشقىمنى قامال ئەتتى.
يۈرىكىمدە ئۈمىدلىك بىر شىرىن خىيال ئەتتى.
(1990-يىل 17-ئىيۇل)

(15)
شائىرىمىز زەلىلى يازغاندا غەزەل – داستان،
دەپتۇ ۋەتەن نامىنى «قاراخان مۈلكى تۈركىستان»
ياپراقلارنى قۇرۇتۇپ تۆككەن بىلەن زىمىستان،
قاراخان مۈلكى تۈركىستان – مەڭگۈ بىزنىڭ گۈلىستان.
(1992-يىل 17-ئاۋغۇست)

(16)
زورلىما ئىچكۈم يوق كۈنى ئەي ساقى.
كۆپ خىجىل قىلمىغىن مېنى ئەي ساقى.
ئەگەر خۇش قىلمىسا كۆڭلۈمنى شاراب،
نېمە دەپ ئىچىمەن ئۈنى ئەي ساقى؟
(1992- يىل 18- سىنتەبىر)
(17)
سېنى بىر مەھلىقا دەرلەر، مېنى بىر مەھلىيا دەرلەر.
سېنى پارلاق زىيا دەرلەر، مېنى ئاددى گىيا دەرلەر.
كوچاڭنى ئايلىنىپ ھەر كۈن ئۆتەرمەن ئاھ ئۇرۇپ يىغلاپ،
ئەگەر ئاھ ئۇرمىسام بىر كۈن، شۇ كۈننى ئەل رىيا دەرلەر.
(1996- يىل 20- ئىيۇل)

(18)
مەينى ئىچ، بىر ئارزۇ – تەلەپ بىلەن ئىچ.
گۈزەللىك، ياخشىلىق تەرەپ بىلەن ئىچ.
مەي – جەننەت زىننىتى. جەننەتكە لايىق
ئىنسان بول، سەن ئاندىن شەرەپ بىلەن ئىچ.
(1997- يىل 1- مارت)

(19)
يۈرىكىم – قەدەھتۇر. شاراب قۇي ساقى.
تۆكۈلۈپ كەتمىسۇن، قاراپ قۇي ساقى.
مەي دىمەك – كۆڭۈلنىڭ شادلىقى دىمەك،
بۇ نازۇك كۆڭلۈمنى ئاياپ قۇي ساقى.
(1997- يىل 1- مارت)

(20)
ساقىيا، مەي بىلەن جېنىمغا جان بەر.
ھىجراندىن سارغايغان چېھرىمگە قان بەر.
روھىمغا مەدەت بەر، نۇر بەر، ئىمان بەر،
كەلگۈسى بەختىمدىن ماڭا نىشان بەر.
(1997- يىل 4- مارت)

(21)
مەينى سەن ئىچمىگىن مەس بولۇش ئۈچۈن.
ئەل ئارا شەرمەندە، پەس بولۇش ئۈچۈن.
ئىچ ئۇنى يۈكسەك بىر ئارزۇ – ئۈمىدتە،
غەپلەتتىن قۇتۇلۇپ دەس تۇرۇش ئۈچۈن.
(1997- يىل 20- ماي)

(22)
ئەي ساقى، مەيگە تولدۇر پىيالىنى.
مەي ئىچىپ سۈرەي ھەييام خىيالىنى.
ھەييامنىڭ خىيالىدا ھىكمەت تولا،
ھىكمەتلەر قوزغايدۇ دىل ئىلھامىنى.
(1997- يىل 5- ئاي)

(23)
يىقىلغان تاشنى تاغلار يۆلەيدۇ.
سۇنغان دەرەخنى باغلار يۆلەيدۇ.
تاڭنى دەپ تۈندە جان بەرگەنلەرنىڭ
روھىنى قۇياش نۇرغا بۆلەيدۇ.
(1997- يىل 30- ئۆكتەبىر)

(24)
كۈن قانداق تۇغۇلار ئۇپۇق بولمىسا؟
گۈل قانداق ئېچىلار ئۇرۇق بولمىسا؟
كۈنمۇ تۇغۇلىدۇ، گۈلمۇ ئېچىلىدۇ،
مېنىڭچە، قەلبىمىز قۇرۇق بولمىسا.
(1998- يىل 19- يانۋار)

(25)
بېرىلسە ئىنسان پەس ئارزۇ – ھەۋەسكە،
غولايدۇ شۇ ھامان ئېگىزدىن پەسكە.
چۈشمىكى شۇ قەدەر ئاسان بولىدۇ،
ۋە لېكىن چىقمىقى توختايدۇ تەسكە.
(2000- يىل 9- فېۋرال)

(26)
مەدەت ئالدىم ئىشقىڭدىن، مەردانە بولدۇم.
ئەرزىمەس تۇپراق ئىدىم، دۇردانە بولدۇم.
نۇرغا چۈمگەن روھىمدىن گۈللەر ئېچىلدى،
بىر دانە ئىدىم، ئەمدى مىڭ دانە بولدۇم.
(2000- يىل 7- ئۆكتەبىر)

(27)
ئەل بىلەن بىر سەپتە بولغىن ھەر زامان.
ئەلدىن ئايرىلغان كىشى بولماس ئامان.
ئەلنى سۆيمەكلىكمۇ بىزگە بىر ئىمان.
ئەل ئۈچۈن جان بەرسە كىم، شۇ قەھرىمان.
(2000- يىل 8- ئۆكتەبىر)
(28)
مەي ئىچمەس ئىدىم كۈلپەت بولمىسا.
سەندەك ياخشى بىر ئۈلپەت بولمىسا.
مەي بىداۋادۇر كۈلپەتلىرىمگە،
دوستانە سۆيگۈ – سۆھبەت بولمىسا.
(2001- يىل 5- ئاي)

(29)
ناخشىمىز بولغان بىلەن يوق ئىكەن نىشانىمىز.
ياخشىمىز بولغان بىلەن شور ئىكەن پىشانىمىز.
ئويلاپ باقساق بۈگۈن بىز، يېشىلمىگەن تۈگۈن بىز.
ئەسقاتمايدىكەن ھەرگىز تارىختىكى شانىمىز.
(2001- يىل 5- ئاي)

(30)
ئىزدىسەڭ دۇنيانىڭ ئىشىدىن مەنا،
رۇستەمگە بېرىدۇ ۋەسلىنى رەنا.
شۇڭلاشقا زاماننىڭ جەڭگاھلىرىدا
باتۇر بول، ئۆلۈمدىن قورقما ئەي دانا!
(2001- يىل 5- ئاي)

(31)
مەيلى سەن ئۇيغۇر بول ياكى ئورۇس بول،
ھەر ئىشتا ھەققانىي، توغرا، دۇرۇس بول.
ئەل ئالماس ئارىغا ئەگرى نىيەتنى،
قارىغاي بولالمىساڭ، ئاددىي قۇمۇش بول.
(2001- يىل 5- ئاي)

(32)
ئەجەب قىينالدى تەن مۈلكىدە جان رەببىم.
بۇ ھىجران ئەيلىدى باغرىمنى قان رەببىم.
تېخىچە ۋەسلىنى بەرمەي جانان رەببىم،
ماڭا ئەمدى ھارام بولدى جاھان رەببىم.
(2001- يىل 5- ئاي)

(33)
روھلاردا قۇۋۋەت بار، روھلاردا قانات.
ئۆزۈڭگە كېرەكلىك روھلارنى يارات.
ئۆزۈڭنىڭ بولمىسا ئۆزگىنىڭدۇرسەن،
پەقەت ئۆز روھىڭدا كۆكلەيدۇ ھايات.
(2001- يىل 7- ئاي)

(34)
ۋىجدانىڭ، ئىمانىڭ ئۆرتەنمەي تۇرۇپ،
ئېچىلماس قەلبىڭگە سېلىنغان قۇلۇپ.
ئۆرتەشنى بىلمىسەڭ بۇلۇتلارنى ھەم،
باغلىرىڭ باياۋان بولىدۇ قۇرۇپ.
(2001- يىل 7- ئاي)

(35)
كۆز تويار تۇپراق بىلەن. ھەرگىز تامادا تويمىغاي.
نەپسى گەر بولسا قانائەتلىك بالادا قويمىغاي.
قۇشنى يىگەنمۇ ياتار ئۆلگەندە يەرنىڭ باغرىدا،
كۆزى توقنىڭ ھەر ۋاقىت كۆڭلى سامادا ئوينىغاي.
(2001-يىل 6-ئاينىڭ 8-كۈنى)

(36)
كۆزۈم روشەن، ۋەلىكىن كۆرەلمەيمەن ئۆزۈمنى.
كۆردۈم دىسەم ئەمالار ئويۇۋىتەر كۆزۈمنى.
شۇنداقتىمۇ ئۆزۈم بار تاغنى كۆزلەپ ماڭىمەن،
ئېيتىش ئۈچۈن ئۆزۈمگە كۆڭلۈمدىكى سۆزۈمنى.
(2001-يىل 6-ئاي)

(37)
ئاشىق ئارام تاپمىغاي ۋەسلى دىدار بولمىسا.
ۋەسلى دىدار بولمىغاي ئىشقى بىدار بولمىسا.
ئىشقى بىدار بولمىغاي دىل بىغۇبار بولمىسا.
دىل بىغۇبار بولمىغاي قەلبىدە يار بولمىسا.
(2001-يىل 11-ئاي)

(38)
ساقى تولسۇن سۆيگۈگە پىيالىمىز.
يار ۋەسلىگە يەتمەكتۇر خىيالىمىز.
مۇھەببەتسىز – سۆيگۈسىز قالساق ئەگەر
بۇ ھاياتتا نە بولۇر ئەھۋالىمىز؟
(2002-يىل 20-يانۋار)

(39)
نە كېرەك ساقى مەدەتكار بولمىسا؟
ياخشى سۆھبەتكە دەۋەتكار بولمىسا؟
نە كېرەك سۆھبەت قۇرۇپ شەربەت ئىچىش
ۋەسلى دىلبەرگە سەۋەبكار بولمىسا؟
(2002-يىل 23-يانۋار)

(40)
جېنىمغا جان قوشۇپ جانان كېلىدۇ.
جاناننى سۆيگىدەك ئىمكان كېلىدۇ.
ئىمكانلار چۆلىدە بولسام گەر شىھىد
بەختىمگە جەننەتۇل رىزۋان كېلىدۇ.
(2002-يىل 26-يانۋار)

(41)
شەربەتتۇرمەن ئەي ساقى، پىيالىنى ئۆرتەيمەن.
غەپلەتتىكى روھىمنىڭ خىيالىنى ئۆرتەيمەن.
ھەر قەترەمدە مىڭ دەريا دولقۇنلايدۇ مەۋج ئۇرۇپ،
زەررەم بىلەن ئالەمنىڭ زاۋالىنى ئۆرتەيمەن.
(2002-يىل 26-يانۋار)

(42)
ساقى شەربەت قۇي پىيالەمگە بۈگۈن.
مەن تۇغۇلدۇم قايتا ئالەمگە بۈگۈن.
جانمۇ مەن، جانانمۇ مەن. جان كۆكلىگەن
مەرھابا نەۋرۇزى ئايەمگە بۈگۈن.
(2002-يىل 26-يانۋار)

(43)
قىلما كۆڭلۈمنى خۇدا زەۋقى گۈلىستاندىن جۇدا.
بىناۋا مەن ئەيلىسەڭ شەۋقى گۈلىستاندىن جۇدا.
بارمىدۇر ھۆر ئاشىيان بۇلبۇلغا بوستاندىن بۆلەك؟
ئەيلىمە ھەرگىز مېنى بەرقى گۈلىستاندىن جۇدا.
(2002-يىل 26-يانۋار)

(44)
ھەزەر قىل شەيتاننىڭ دامىدىن دوستۇم.
مەي ئىچمە ئۇنىڭ زەر جامىدىن دوستۇم.
ئۇ ئاپتاب بولسىمۇ ئاپەتتۇر ساڭا،
نۇر ئالغىن ھەقىقەت شامىدىن دوستۇم.
(2002-يىل 27-يانۋار)

(45)
زەر ئەمەستۇر پاقىراپ تۇرغان سامان.
ئۇ شامالدا سورۇلۇپ كەتكەي ھامان.
بولمىغىن مەغرۇر شۇڭا ھۆسنۈڭ بىلەن،
ئۇستا بىر زەرگەرگە ئوخشايدۇ زامان.
(2002-يىل 28-يانۋار)

(46)
ياخشىلارنى ياخشىلىق يەرگە قاراتمايدۇ ھامان.
يۈرمىگىن مەپتۇن بولۇپ يەتسە مۇرادىغا يامان.
ياخشىلارغا يول ئوچۇق ھەم جەننەتۇل رىزۋان تامان.
ياخشىلىق قىل ئىشقى بىدار گەر ياشاي دىسەڭ ئامان.
(2002-يىل 28-يانۋار)

(47)
نېمە ھىكمەت باركى دىسەم تۈلكىدە؟
شۇملۇقىنى يوشۇراركەن كۈلكىدە.
كۈلكىنى بىلسەك ھەسەل دەپ بىز، لېكىن
ئۇ زەھەركەن شۇم نىيەتلەر مۈلكىدە.
(2002-يىل 28-يانۋار)

(48)
چۆرگىلەپ–چۆرگىلەپ پەلەكنىڭ چاقى،
مېنىڭمۇ نۆۋىتىم كېلىدۇ ساقىي.
بېشىڭغا كەيمىگىن مەيخانىمىزنى،
ساقىيلىق ساڭىلا ئەمەستۇر باقى.
(2002-يىل 1-دىكابىر)

(49)
ھاياتلىق يولىنى تۈز دەپ قارىما.
تۇرمۇشنى ھەمىشە ئۇز دەپ قارىما.
ۋەلىكىن چىدىماي ئازابقا يەنە،
بورانلىق باھارنى كۈز دەپ قارىما.
(2003-يىل 1-ئاي)

(50)
بىلىم ئۆگەن ھاياتتىن تاپاي دىسەڭ مەنا سەن.
بولۇپ قالماي دىسەڭ ھەم كۆزى ئوچۇق ئەما سەن.
بىلىم بىلەن بەختىڭنىڭ بىناسىنى پۈتتۈرسەڭ،
ئاندىن ئەلنىڭ قەلبىدە بولالايسەن دانا سەن.
(2003-يىل 19-مارت)

(51)
نۇر ئىچىدە ياشايمەن دىسەڭ ئەگەر ھاياتتا،
پەرۋاز قىلغىن بىلىمدىن پۈتكەن سۇنماس قاناتتا.
ئۇچالمىساڭ ئۈمىدتە قۇچالمىساڭ كۆكنى ھەم،
قەلبىڭ نۇرغا چۈممىسە ئۆتەر ئۆمرۈڭ ئازابتا.
(2003-يىل 20-مارت)

(52)
«ئايمىدۇر، ئايلامىدۇر، ئايغا بۇلۇت دالدامىدۇر؟»
دالدا بولدۇم دەپ تۇرۇپ ئاينى بۇلۇت ئالدامىدۇر؟
باغرى قان بولمايدۇ كىمنىڭ كۆزىنى قويسا توسۇپ؟
ئايدىكى داغ ئەسلىدە غەم – قايغۇدىن يالدامىدۇر.
(2003-يىل 16-ئاپرىل)

(53)
چاڭقاپ تۇرار يۈرىكىم ئوتتەك يېنىپ.
بۈگۈن شەربەت ئىچكۈم بار قېنىپ – قېنىپ.
قىنى ساقى، لىق تولدۇر پىيالىنى،
ئىچەي – ئىچەي! يۈرگىچە ئېغىر تىنىپ.
(2003-يىل 22-ئاپرىل)

(54)
باغرىمدا بىر گۈزەل لالەم بار مېنىڭ.
قەلبىمدە بىر گۈزەل ئالەم بار مېنىڭ.
لالەمنىڭ غېمىدە روھىم ئۆرتىنەر،
ئالەمگە سىغمىغان نالەم بار مېنىڭ.
(2003-يىل 25-ئاپرىل)

(55)
ئالىملىق بەلگىسى – ئەقىلدە ئەمەس.
ياكى بىر ھىكمەتلىك نەقىلدە ئەمەس.
ئالىم دەپ بىلگۈلۈك بولسا گەر كىمدە
ئۆمۈرلۈك ئىزدىنىش، ئەقىدە، ھەۋەس.
(2003-يىل 27-ئاپرىل)

(56)
جامالىڭ گۈل بولسا سولىدۇ بىر كۈن.
قوللىرىڭ غازاڭغا تولىدۇ بىر كۈن.
خىيالىڭ گۈل بولسا، قەلبىڭ گۈل بولسا
يوللىرىڭ گۈلىستان بولىدۇ بىر كۈن.
(2003-يىل 27-ئاپرىل)

(57)
كەل ساقى، تولدۇرۇپ مەي قۇي تاۋاققا.
مەست بولۇپ تاڭايلى تاشنى تاياققا.
ئىچەيلى، بىز تېخى تاپماپتۇق ئەقىل،
ئېرىشكەن بولساقمۇ نۇرغۇن ساۋاققا.
(2003-يىل 27-ئاپرىل)

(58)
كۆرسەتمەس ھەقىقى يۈزىنى ساقى.
ئېيتماس ھەم دىلدىكى سۆزىنى ساقى.
«تەقدىرداش» دەپ قالما تۇرقىغا قاراپ،
تەڭ كۆرمەس سەن بىلەن ئۆزىنى ساقى.
(2003-يىل 27-ئاپرىل)

(59)
مەن ئانا تۇپراقتىن ياسىدىم كوزا.
ساقلىدىم ئۇنىڭدا روھىمنى تازا.
ئۈمىدۋار ياشايمەن شۇڭا ھاياتتا،
ئەۋلادىم بەختىگە يەتمەيدۇ قازا.
(2003-يىل 27-ئاپرىل)

(60)
يارغا مەن كۆڭلۈمنى بەرسەم يار ماڭا بەردى ئازاب.
بۇ ھاياتىمنى مۇھەببەت دەشتىدە قىلدى خاراب.
بۇ خارابلىقتىن يۈرەك – باغرىم يېرىلدى چاكى- چاك،
بار ئۈمىدىم سەندە قالدى، ساقى كەلتۈرگىن شاراب!
(2003-يىل 27-ئاپرىل)

(61)
جان تەلەپ قىلما مېنىڭدىن ئەي جانان.
چىن يۈرەكتىن ساڭا سادىق مەن ھامان.
بەلكى ئۆمرۈمنى تىلە بەختىڭ ئۈچۈن،
سۆيىمەن سېنى جېنىم بولسا ئامان.
(2003-يىل 27-ئاپرىل)

(62)
ئارمانغا يەتمەستىن ئۆلگۈم يوق خۇدا.
ھۆرلۈكتىن ئالمىدىم تېخى زوق خۇدا.
توسقايسەن قۇدرەتلىك قالقىنىڭ بىلەن
جېنىمغا دۈشمەنلەر ئاتسا ئوق خۇدا.
(2003-يىل 27-ئاپرىل)

(63)
ئىچسەڭ سۆيگۈدىن شاراب غەنىيمەت.
سۆيگۈ دەپ چەكسەڭ ئازاب غەنىيمەت.
غەمسىز خىيالىڭ غەپلەتنى چىللار،
ئۆتكىن يار ئۈچۈن ياشاپ غەنىيمەت.
(2003-يىل 8-ماي)

(64)
يار قۇچاي ۋەسلىڭنى بەر ئىمكان ماڭا.
ئەيلە ھەق شارابىدىن ئىھسان ماڭا.
مەنمۇ بەختىمنى تاپاي ھەقنى تونۇپ،
قالمىسۇن جەننەت سىرى پىنھان ماڭا.
(2003-يىل 18-ماي)

(65)
بىۋاپا يار ئىشقىدا ئېيتىپ غەزەل،
بولدى ئاھ، روھىم زەئىپ، قەلبىم كىسەل.
چاڭقىدىم ھىجران چۆلىدە قانسىراپ،
ساقىيا تولدۇر پىيالەمگە ھەسەل.
(2003-يىل 18-ماي)

(66)
غەيرىتىم ئۈستۈندۇر غېمىم بولسىمۇ.
كۆزۈم توق، كۆڭلۈم توق كېمىم بولسىمۇ.
جېنىمغا جان قوشار دوستلۇق شارابى،
ئىچكىنىم گەرچە بىر تىمىم بولسىمۇ.
(2003-يىل 18-ماي)

(67)
كۆزۈمدىن قان بىلەن ياشلار ئاقىدۇ.
باغرىمغا خەنجەردەك تاشلار پاتىدۇ.
نېمە دەي دەردىمگە؟ يارنىڭ يولىدا
جانان دەپ جان بەرگەن باشلار ياتىدۇ.
(2003-يىل 18-ماي)

(68)
نۇرغا تولغان تاڭلىرىڭ بولسۇن ھامان خەيرىلىك.
گۈزەل ياشلىق چاغلىرىڭ بولسۇن ئامان – خەيرىلىك.
ئۆز بەختىگە نىجادكار بولالايدۇ ئىجادكار.
ھالال مېھنەت – ئەجرىڭدىن بولسۇن زامان خەيرىلىك.
(2004-يىل 4-ئاي)

(69)
مىھرىڭ بىلەن ھاياتنى سۆيۈپ ياشا ھەر زامان.
چوغدەك يالجىپ گۈلخاندەك كۆيۈپ ياشا ھەر زامان.
بەختلىك سەن قەلبىڭدە بولسا مىھرى – مۇھەببەت،
قايغۇرمىغىن ئەتەڭدىن، كۈلۈپ ياشا ھەر زامان.
(2004-يىل 4-ئاي)

(70)
يېتەي دىسەڭ مەقسەتكە ھىممەت بىلەن ياشىغىن.
ئىزدەپ ھەقنىڭ ۋەسلىنى ھىكمەت بىلەن ياشىغىن.
ئېشىپ بارار شۇندىلا ئادىمىيلىك قىممىتىڭ،
ئادەمگە خاس قەدىرىيەت، قىممەت بىلەن ياشىغىن.
(2004-يىل)

(71)
بولمىسا ئىشقىمدا جان جانان مېنى قىلماس كېرەك.
بولمىسا شېئىرىمدا دان خامان مېنى قىلماس كېرەك.
جان ئەمەس، قاندىن كېچىپ جاناننى قىلغايمەن خۇشال.
قىلمىسام جاناننى خۇش زامان مېنى قىلماس كېرەك.
(2004-يىل 5-ئاي)

(72)
سەندە ئوتلۇق يۈرەك بولسۇن، تىلەك بولسۇن.
گۈل ياشلىقىڭ ئەل بەختىگە كېرەك بولسۇن.
ياخشىلىقنىڭ ئۇرۇقىنى يوللارغا چاچ.
ئۇتۇقلىرىڭ ئەۋلاتلارغا تىرەك بولسۇن.
(2004-يىل 12-ئاي)

(73)
غۇرۇرلۇق بول، ئىمانلىق بول، ئەدەبلىك بول.
ئۈمىدلىك بول، ئۇلۇغ ئارزۇ – تەلەپلىك بول.
ھىممەت بىلە ياشا ھەردەم ھاياتتا سەن،
ئەل قەلبىدە قەدىرلىك بول، شەرەپلىك بول.
(2004-يىل 14-دېكابىر)
(74)
سۆڭىكىم تۇپراققا ئايلىنار بىر كۈن.
تۇپرىقىم تاۋاققا ئايلىنار بىر كۈن.
تاۋاقتا سۇ ئىچكەن ئەۋلادلار ئۈچۈن
ھاياتىم ساۋاققا ئايلىنار بىر كۈن.
(2004-يىل 22-دېكابىر)

(75)
تۆت كۈنلۈك ئالەمگە تويماي ياشايمىز.
تويسىمۇ كۆزىمىز تۇيماي ياشايمىز.
ئىچىمىز دوست- دۈشمەن قۇيغان شارابنى،
ۋەلىكىن ئۆزىمىز قۇيماي ياشايمىز.
(2004-يىل 22-دىكابىر)

(76)
ئادەم ئۈچۈن ھەممىدىن ئادىمىيلىك قىممەتتۇر.
ئادىمىيلىك ئادەمگە ئاللاھ بەرگەن نىئمەتتۇر.
ئارمان بولسۇن سەن ئۈچۈن ئادەم بولۇپ ياشىماق،
ئادىمىيلىك – ئالەمنى بويسۇندۇرغان قۇدرەتتۇر.
(2006-يىل 14-فېۋرال)

(77)
‹گۈل نىمىشقا بۇلبۇلغا ئامراق؟›
چۈنكى بۇلبۇل گۈلنىلا سۆيەر.
باشقىلاردەك پۇل ئۈچۈن ئەمەس،
بەلكى پەقەت گۈل ئۈچۈن ئۆلەر.
(2008-9-7)

(78)
سۆيگۈ باشقا، سۆيۈش ئۈچۈن چارە قىلماق باشقا گەپ.
سۆيۈش ئۈچۈن جانىنى مىڭ پارە قىلماق باشقا گەپ.
سۆيۈش ئۈچۈن باغرىنى قان لالە قىلماق باشقا گەپ.
گۈل ئىشقىدا بۇلبۇل كەبى نالە قىلماق باشقا گەپ.
(2008-9-8)

(79)
كۆزىمىزنىڭ كۆزىنى ئاچقان مۇھەببەت.
كۆڭلىمىزگە نۇرىنى چاچقان مۇھەببەت.
دەسلەپ تازا كۆيدۈرۈپ، ئاندىن ئازراق سۆيدۈرۈپ،
كىيىن شۇنچە قوغلىساق قاچقان مۇھەببەت.
(2008-9-8)

(80)
يۈرىكىمىز سۇ بىزنىڭ، كۆيدۈرگەنگە كۆيمەيمىز.
روھىمىزنى مەست قىلسا، ئۇنداق يارنى سۆيمەيمىز.
مۇھەببەت دەپ ياشايمىز. ياشاش ئۈچۈن سۆيىمىز.
چىڭدۇر بىزنىڭ جېنىمىز، ئۆلتۈرگەنگە ئۆلمەيمىز.
(2008-9-9)

(81)
سىناش ئۈچۈن بوپتىلا جاپا قىلسۇن مۇھەببەت.
ئەڭ ياخشىسى بىزلەرگە ۋاپا قىلسۇن مۇھەببەت.
بۇ قىممەتلىك ھاياتتا مۇھەببەت دەپ ياشايمىز.
كۆڭلىمىزنى نىمىشقا خاپا قىلسۇن مۇھەببەت؟
(2008-9-9)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بۇ شېئىرلارنىڭ بىر قىسمى «قەشقەر گېزىتى»نىڭ 1998-يىل 24-يانۋار سانىدا ۋە «ئىشچىلار ۋاقىت گېزىتى»نىڭ 1996-يىل 14-دېكابىر سانى بىلەن 2000-يىل 11-نويابىر سانىدا ئىلان قىلىنغان
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

تولۇق ئوقۇش

uyghurning uyqusi

ئۇيغۇرنىڭ ئۇيقۇسى

ئۇيغۇرنىڭ ئۇيقۇسى


ساداقەتجان ھاجى


بۇ ھەجۋى ئەمەستۇر. بۇ ئەمەس يۇمۇر.
بۇمۇ بىر قەسىدە. ئوقۇپ باق ئۇيغۇر.

ئۇيغۇرنىڭ ئۇيقۇسى ئەجەپمۇ تاتلىق؟
ئۇيغۇرۇم ئۇيقۇدىن ئىزدەيدۇ شاتلىق؟
ئەمگەكچان، مىھماندوست ئۇيغۇرۇم ئۈچۈن،
ئۇيقۇدۇر ــ ئەڭ گۈزەل شىرىن ھاياتلىق؟

ئۇيغۇرنىڭ ئۇيقۇسى ئەجەپمۇ راھەت؟
ئۇيغۇرۇم ئۇيقۇدىن ئىزدەيدۇ ئامەت؟
ياخشىدۇر ئۇيغۇرنىڭ ھەممە نىمىسى؟
ئۇيغۇرنىڭ چۈشىگە كىرمەس قىيامەت؟

ئۇيغۇرنىڭ ئۇيقۇسى كاتتا بىر سەنئەت؟
ئەللىيى ــ ناخشىدۇر. خورىكى ــ ناخشا؟
ئۇخلايدۇ ئويلىماي ئاقىۋىتىنى؟
ئاڭلىسا ئۇيغۇرنىڭ يۈرىكى ناخشا؟

ئۇيغۇرنىڭ ئۇيقۇسى ئەجەپمۇ ئۇزۇن؟
ئۇخلايدۇ ناخشىنى ئاڭلىغانسىرى؟
ئۇيغۇردا بار شۇنداق بىر ئادەت - يوسۇن؟
ئۇخلايدۇ ئۇيغۇرنى داڭلىغانسىرى؟

ئۇيغۇرنىڭ ئۇيقۇسى ئەجەپمۇ داڭلىق؟
ئۇيغۇرنىڭ دۇنيادا تەڭدىشى يوقتۇر؟
ئۇيغۇرۇم ئەزەلدىن ئۇخلايدۇ ئاڭلىق؟
ئۇيقۇسىز قالغۇدەك تەشۋىشى يوقتۇر؟

ئاسماندا ئۇچۇش ھەم دېڭىزدا ئۈزۈش...
ئۇيغۇرنىڭ ئىشى ئەمەس؟ ئويغاقنىڭ ئىشى؟
ئىجاد دەرياسىدىن جاۋاھىر سۈزۈش...
ئۇيغۇرنىڭ ئىشى ئەمەس؟ ئويغاقنىڭ ئىشى؟

كارى يوق ئۇيغۇرنىڭ ئاي، يۇلتۇز بىلەن؟
كارى يوق ئۇيغۇرنىڭ تىرىلسە جەسەت؟
كارى يوق ئۇيغۇرنىڭ ئويغاقلار بىلەن؟
ئۇيغۇرۇم ھىچكىمگە قىلمايدۇ ھەسەت؟

ئۇخلايدۇ ئۇيغۇرۇم پولو، كاۋاپ يەپ؟
ئۇخلايدۇ ئۇيغۇرۇم مۇقامنى ئاڭلاپ؟
ئۇخلايدۇ ئۇيغۇرۇم «ئۇخلاش ــ ساۋاب» دەپ؟
ئۇخلايدۇ ئۇيغۇرۇم ئۆزىنى داڭلاپ؟

ئۇيغۇرنىڭ ئۇيقۇسى ــ ئۇلۇغ ئۇيقۇدۇر؟
ئويغانما؟ ئويلانما؟ ئۇخلا ئۇيغۇرۇم؟
ئۆزگىلەر ئويغانسا ئۆزىنىڭ ئىشى؟
سەن ھەرگىز ئويغانما؟ ئۇخلا ئۇيغۇرۇم؟

ئوڭۇڭدا يوقىنى ئۇيقۇڭ بېرىدۇ؟
قالىسەن چۈشۈڭدە بولۇپ قاناتلىق؟
ئۇيغۇرۇم ئەيلىمە ئىشقىڭنى بىدار؟
ئۇيغۇرۇم! سەن ئۈچۈن ئۇيقۇ ــ ھاياتلىق؟؟؟

(2004-يىل 10-ئاي. قەشقەر)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

بۇ شېئىرنى باشقا توربەتلەرگە كۆچۈرۈرۈپ يوللاشقا بولمايدۇ. ئەگەر كۆچۈرۈپ يوللىسڭىز بارلىق ئاقىۋەتكە ئۆزىڭىز مەسئۇل بولىسىز.


Uyghurning uyqusi


Sadaqetjan haji


Bu hejwi emestur. Bu emes yumur.
Bumu bir qeside. Oqup baq uyghur.

Uyghurning uyqusi ejepmu tatliq?
Uyghurum uyqudin izdeydu shatliq?
Emgekchan, mihmandost uyghurum üchün,
Uyqudur -- eng güzel shirin hayatliq?

Uyghurning uyqusi ejepmu rahet?
Uyghurum uyqudin izdeydu amet?
Yaxshidur uyghurning hemme nimisi?
Uyghurning chüshige kirmes qiyamet?

Uyghurning uyqusi katta bir sen'et?
Elliyi -- naxshidur. Xoriki -- naxsha?
Uxlaydu oylimay aqiwitini?
Anglisa uyghurning yüriki naxsha?

Uyghurning uyqusi ejepmu uzun?
Uxlaydu naxshini anglighansiri?
Uyghurda bar shundaq bir adet - yosun?
Uxlaydu uyghurni danglighansiri?

Uyghurning uyqusi ejepmu dangliq?
Uyghurning dunyada tengdishi yoqtur?
Uyghurum ezeldin uxlaydu angliq?
Uyqusiz qalghudek teshwishi yoqtur?

Asmanda uchush hem déngizda üzüsh...
Uyghurning ishi emes? Oyghaqning ishi?
Ijad deryasidin jawahir süzüsh...
Uyghurning ishi emes? Oyghaqning ishi?

Kari yoq uyghurning ay, yultuz bilen?
Kari yoq uyghurning tirilse jeset?
Kari yoq uyghurning oyghaqlar bilen?
Uyghurum hichkimge qilmaydu heset?

Uxlaydu uyghurum polo, kawap yep?
Uxlaydu uyghurum muqamni anglap?
Uxlaydu uyghurum «uxlash -- sawab» dep?
Uxlaydu uyghurum özini danglap?

Uyghurning uyqusi -- ulugh uyqudur?
Oyghanma? Oylanma? Uxla uyghurum?
Özgiler oyghansa özining ishi?
Sen hergiz oyghanma? Uxla uyghurum?

Ongungda yoqini uyqung béridu?
Qalisen chüshüngde bolup qanatliq?
Uyghurum eylime ishqingni bidar?
Uyghurum! sen üchün uyqu -- hayatliq???

(2004-Yil 10-ay. Qeshqer)
&&&&&&&&&&&&&&&&&

Bu shé'irni bashqa torbetlerge köchürürüp yollashqa bolmaydu. Eger köchürüp yollisngiz barliq aqiwetke özingiz mes'ul bolisiz.

تولۇق ئوقۇش